ABD’deki siyasi dengelerin değişmesi Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecini durdurmamalı; ancak TRIPP ulaşım projesi konusunda ciddi görüş ayrılıkları sürüyor.
Bakü, güzergâhın inşasını ekonomik bir zorunluluk olarak görürken Erivan, siyasi mutabakatların uygulamayı henüz garanti etmediğini vurguluyor. Washington projeden çekilirse Rusya, Güney Kafkasya’nın stratejik açıdan önemli bir kesimi üzerindeki etkisini yeniden tesis etmek için fırsat bulabilir.
Azerbaycanlı milletvekili ve siyaset bilimci Rasim Musabekov ile Ermeni siyaset bilimci Alexander Iskandaryan, bu değerlendirmeleri PressClubs TV’nin “Günün Konusu” programında yaptı. Açıklamaları Vesti Baku aktardı.
İki uzman, ABD’deki ara seçimlerin sonuçlarını, 8 Ağustos 2025’te Washington’da varılan anlaşmaların kalıcılığını, TRIPP’in geleceğini ve dış güçlerin Güney Kafkasya’daki değişen rolünü ele aldı.
Demokratların zaferi Washington’ın çizgisini değiştirmeyebilir
Demokrat Parti, 3 Kasım’daki ara seçimlerde Kongrenin iki kanadında da çoğunluğu elde ederek Başkan Donald Trump için yeni iç siyasi kısıtlamalar yarattı. Ancak sonuç, ABD dış politikasının otomatik olarak değişeceği anlamına gelmiyor.
Musabekov, yönetimde hangi parti bulunursa bulunsun Washington’ın Güney Kafkasya’daki stratejik çıkarlarının büyük ölçüde aynı kaldığını söyledi. Ona göre ABD politikası geleneksel olarak ne Rusya’nın ne de İran’ın bölge üzerinde tam kontrol kurmasına izin vermemeyi amaçlıyor.
Musabekov, Güney Kafkasya’nın ABD’nin küresel siyasetindeki yerinin abartılmaması gerektiğini de belirtti. Amerikan diplomasisinin faaliyeti Bakü ve Erivan için büyük önem taşısa da Washington bölgeyi çok sayıdaki dış politika alanından yalnızca biri olarak görüyor.
Iskandaryan da benzer bir değerlendirme yaptı. Kongredeki önemli değişikliklerin bile ABD’nin bölgeye yönelik politikasında keskin bir revizyona yol açmayacağını, bütçe ve başka konularda yasama organının direnciyle karşılaşsa da başkanın dış ilişkilerde geniş yetkilere sahip olduğunu söyledi.
Her iki uzmanın değerlendirmesi de TRIPP’in geleceğini yalnızca kasım seçimlerinin sonucuna bağlamanın yanlış olacağını gösteriyor.
Musabekov TRIPP’i neden kaçınılmaz görüyor?
En keskin görüş ayrılığı, Ermenistan’dan geçecek güzergâhın fiilen uygulanması konusunda ortaya çıktı.
Musabekov, ABD projede ne kadar süre kalırsa kalsın TRIPP’in hayata geçirileceğini savundu. Temel gerekçesi, Azerbaycan’ın ana karası ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında doğrudan demiryolu bağlantısına duyulan ekonomik ihtiyaç.
Musabekov’a göre Aras Nehri boyunca uzanan güzergâh, Gürcistan’ın dağlık arazisinden geçen alternatiflere kıyasla önemli avantajlara sahip. Sovyet döneminde bu demiryolu yük trafiğinin kayda değer bir bölümünü taşıyordu. Daha düz arazi, daha ağır trenlere ve daha düşük işletme maliyetlerine imkân veriyor.
Uzman, mevcut Bakü-Tiflis-Kars hattının kapasite ve arazi kısıtlamalarıyla karşı karşıya olduğunu da hatırlattı. Bu nedenle Güney Ermenistan üzerinden kurulacak ikinci bağlantı, özellikle Orta Koridor’daki yük hacmi büyürken Azerbaycan’ın uzun vadeli ulaştırma çıkarlarına hizmet ediyor.
Azerbaycan demiryolu inşasını şimdiden finanse ediyor
Musabekov, Azerbaycan’ın kendi kaynaklarıyla finanse ettiği büyük altyapı çalışmalarına işaret etti. Uzunluğu 120 kilometreyi aşan Horadiz-Ağbend demiryolunun Ermenistan sınırına ulaşması hedefleniyor. Nahçıvan’daki yaklaşık 180 kilometrelik rayın yenilenmesi de dâhil olmak üzere bölgedeki demiryolu altyapısının modernizasyona ihtiyacı var.
Bu ölçekte bakıldığında Meghri’den geçen yaklaşık 44 kilometrelik kesim görece kısa; ancak bütün sistem için belirleyici. Bakü ile Erivan, Ermenistan topraklarındaki transit koşulları üzerinde anlaşmadıkça bağlantılı demiryolu kesimlerine yapılan yatırımlar tam ekonomik potansiyeline ulaşamayacak.
Musabekov, iki tarafın ortak çıkarlarının onları sonunda uzlaşmaya yönelteceğini savundu.
Iskandaryan: TRIPP hâlâ pratikten çok siyasi
Iskandaryan, uygulamanın şimdiden garanti altına alındığı görüşüne karşı çıktı. Ana anlaşmaların çerçeve niteliğinde kaldığını, temel teknik ve ticari meselelerin ise yeni ele alınmaya başlandığını söyledi.
“TRIPP anlaşmalarını istikrarlı bulmuyorum,” dedi Iskandaryan.
İnşaat, bakım ve ekonomik getirilere ilişkin nihai hesaplar henüz bulunmuyor. Altyapının işletme maliyetinin ve ne kadar gelir sağlayabileceğinin de açık olmadığını belirtti.
Iskandaryan’a göre işletme rejimi daha da zor bir konu; çünkü Bakü ile Erivan güzergâhın nasıl çalışması gerektiği konusunda farklı fikirlere sahip. Bu anlaşmazlıklar, Washington’daki yönetim değişikliğinden daha ciddi sonuçlar doğurabilir.
Ermeni uzman, demiryolu bağlantılarının yeniden kurulmasının ekonomik gerekçesini reddetmedi. Bölgenin coğrafyasının böyle bir hattı doğal bir ulaştırma koridoru hâline getirdiğini kabul etti; ancak güzergâhın iki yıl, beş yıl ya da çok daha uzun süre içinde işletmeye açılıp açılmayacağı konusunda tahminde bulunmadı.
Washington çekilirse Moskova devreye girebilir
Musabekov, ABD’nin rolünü azaltmasının bağlantıya duyulan ekonomik ihtiyacı ortadan kaldırmayacağını, fakat projenin jeopolitik yapısını değiştirebileceğini söyledi.
ABD ayrılırsa Rusya’nın bu boşluğu doldurmaya ve bölgesel ulaştırma bağlantıları üzerindeki etkisini korumaya çalışabileceğini belirtti. Bu nedenle Amerikan katılımı yalnızca finansman ve inşaat açısından değil, güzergâh çevresindeki siyasi nüfuzun dağılımı bakımından da önem taşıyor.
Musabekov, Rus kontrolünün kabul edilmiş bir devir planı değil, olası senaryolardan yalnızca biri olduğunu özellikle vurguladı.
Ermenistan Azerbaycan’dan daha fazla kazanabilir
Musabekov’a göre ulaştırma bağlantılarının yeniden açılması Ermenistan’a Azerbaycan’dan bile daha büyük ekonomik fayda sağlayabilir.
Bakü’nün temel hedefi Nahçıvan ile doğrudan ve güvenilir bir bağlantı kurmak. Azerbaycan’ın İran üzerinden alternatif güzergâhları ve Gürcistan üzerinden Türkiye’ye uzanan demiryolu bağlantısı zaten bulunuyor. Ermenistan ise dış ticaret coğrafyasını önemli ölçüde genişletebilir.
Yeni hatlar Ermenistan’a Azerbaycan üzerinden Rusya, Orta Asya ve Çin’e demiryolu erişimi sağlayabilir; ayrıca İran ve Türkiye ile ek bağlantılar kurabilir. Böylece ülkenin hâlen sınırlı olan ticaret koridorlarına bağımlılığı azalabilir.
Musabekov, bu nedenle TRIPP’i yalnızca Erivan’ın Bakü’ye verdiği bir taviz olarak tanımlamanın yanıltıcı olduğunu söyledi. Ermenistan bölgesel transit projelerine tam katılımcı olabilir; ancak olası avantajların ticari sonuçlara dönüştürülmesi gerekecek.
Teknik planlama başladı
Azerbaycan, Ermenistan ve ABD, 6 Kasım 2026’da üçlü teknik çalışma gruplarının başlatıldığını duyurdu. İlk çalışmalar, üç ülkeden yetkililer ve teknik uzmanların katılımıyla ulaştırma altyapısı ile elektrik iletimine odaklanıyor.
Grupların gelecekteki bağlantıların parametrelerini eşgüdüm içinde belirlemesi, bunları mevcut ulaştırma ağlarına bağlaması ve sonraki aşamaları hazırlaması bekleniyor. Ancak çalışma gruplarının kurulması, proje tasarımının tamamlandığı ya da inşaatın başladığı anlamına gelmiyor. Iskandaryan, siyasi karar ile pratik sonuç arasındaki farkı vurguladı.
Ekonomik karşılıklı bağımlılık barışı güvenceye alabilir mi?
İki uzman, ekonomik iş birliğinin barışı daha kalıcı kılıp kılamayacağı konusunda da farklı görüşler dile getirdi.
Musabekov, ulaştırma ve ticaret bağlarının genişlemesinin Azerbaycan ile Ermenistan arasında zamanla ortak çıkarlar yaratacağını söyledi.
“Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki karşılıklı bağımlılık ne kadar güçlü olursa ülkelerimiz arasındaki ve bölgedeki barış da o kadar güçlü olur,” dedi.
Iskandaryan ise bu etkenin abartılmaması gerektiği uyarısında bulundu. Ermenistan ile Azerbaycan’ın Karabağ çatışmasından önce Sovyet ekonomisine sıkı biçimde entegre olduğunu, buna rağmen ekonomik karşılıklı bağımlılığın siyasi çatışmayı engellemediğini hatırlattı.
Ona göre demiryolları ve açık ticaret güzergâhları tek başına kalıcı barış için yeterli değil. Siyasi anlaşmazlıklar ve insani meseleler de ele alınmalı; iki toplum arasında uzun vadeli etkileşimin koşulları oluşturulmalı. Aksi takdirde ticari açıdan cazip projeler bile yeni bir siyasi krizin rehinesi olabilir.
Daha bağımsız bir Güney Kafkasya
Musabekov, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan’ın dış politika kararlarında giderek daha fazla özerklik kazandığını söyledi. Bakü, Rusya, İran ve Türkiye ile ilişkilerinde çıkarlarını koruyabildiğini gösterirken Erivan dış ilişkilerini çeşitlendirmeye ve önceki güvenlik çerçevesine bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Gürcistan da dış ortaklıklarını kendi önceliklerine göre şekillendirmeye yöneliyor.
Katılımcılar, onlarca yıllık siyasi çatışmalar ulaştırma gelişimini sınırladığı için Güney Kafkasya’nın Avrupa ile Asya arasındaki konumunun tüm potansiyelini henüz kullanamadığı konusunda görüş birliğine vardı.
Iskandaryan, bu potansiyelin açığa çıkarılması için siyasi çözüm gerektiğini söyledi. Musabekov ise barışı kademeli olarak güçlendirmenin yolu olarak karşılıklı fayda sağlayan ekonomik projelere daha fazla önem verdi.
Dolayısıyla temel soru artık yalnızca TRIPP’in Trump’ın desteğini koruyup korumayacağı değil, Azerbaycan ile Ermenistan’ın uygulamanın pratik koşulları üzerinde anlaşıp anlaşamayacağı.
Washington siyasi destek, finansman ve teknik katılım sağlayabilir. Ancak Bakü ile Erivan arasında anlaşma olmadan umut vadeden bir ulaştırma güzergâhı dahi kâğıt üzerinde kalacak.
Kaynak: AZE.US


