Siyasi analist Rasim Musabekov, daha bağımsız bir Ermenistan ve Gürcistan’ın Azerbaycan’ın stratejik çıkarına olduğunu, bölge ülkelerinin böylece ortak sorunları sürekli dış güçlere havale etmeden çözebileceğini söyledi.
Musabekov, Novosti Kavkaza YouTube kanalına verdiği röportajda Ermenistan’ın Rusya’ya bağımlılığını, TRIPP transit güzergâhının geleceğini, Türkiye-Ermenistan normalleşmesini ve Azerbaycan’ın İngiltere ile gelişen ortaklığını değerlendirdi.
“Hem Gürcistan’ın hem Ermenistan’ın özne olma kapasitesini güçlendirmesi Azerbaycan için çok avantajlıdır,” diyen Musabekov’a göre üç ülkenin siyasi bağımsızlığının artması, her bölgesel meselenin Moskova, Brüksel, Washington veya Tahran’a taşınması yerine doğrudan görüşmelere daha fazla alan açacak.
Musabekov, Güney Kafkasya’nın kapalı bir siyasi blok oluşturmadan bölgesel bütünleşmeyi derinleştirebileceğini belirtti. Benelüks ve İskandinav ülkelerinin, farklı dış politika yönelimlerine sahip devletlerin ticaret, altyapı ve diğer pratik çıkarlar alanında yakın iş birliği yapabildiğini gösterdiğini söyledi.
Rusya’nın Ermenistan üzerindeki etkisi güçlü
Musabekov, Rusya’nın Ermenistan’daki konumunun hızla zayıflamasını beklemiyor. Ermenistan özellikle işçi göçü, para transferleri, enerji ve ulaşım altyapısı bakımından Moskova’ya Azerbaycan’dan daha fazla bağımlı.
Erivan’ın Rusya’dan daha fazla uzaklaşmanın muhtemel sonuçlarını hesaba katması gerektiğini söyleyen Musabekov, doğalgaz tedariki, nükleer enerjinin geleceği ve demiryolu ağının kontrolünü özellikle hassas başlıklar olarak gösterdi.
Ermenistan’ın Rus tasarımı büyük bir nükleer güç ünitesi ile alternatif modüler reaktörler arasındaki seçimi yalnızca teknik değil, siyasi bir karar da olacak. Ülkenin demiryolları Rusya Demiryolları ile bağlantılı bir yapı tarafından yönetilirken hasarlı hatların onarılması ve mevcut ağın modernleştirilmesi gerekiyor.
Musabekov, Ermenistan demiryolu sisteminin kapsamlı rehabilitasyonunun 400 ila 500 milyon dolara mal olabileceğini tahmin etti. Bu büyüklükte yatırım yapacak tarafın açık bir ekonomik gerekçeye ihtiyaç duyacağını söyledi.
TRIPP, Ermenistan demiryolları modernleşmeden ilerleyebilir
Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası (TRIPP), Azerbaycan’ın ana bölümünü Ermenistan üzerinden Nahçıvan’a bağlayacak bir ulaşım hattı olarak planlanıyor.
Musabekov, projenin siyasi tartışmadan pratik uygulamaya doğru ilerlediğini söyledi. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 12 Kasım’da Dublin’de yaptıkları görüşmede TRIPP’in kara ve demiryolu unsurlarının tasarımını, transitin geliştirilmesini ve normalleşmenin ilerletilmesini ele aldı.
Ancak bölgedeki altyapı projeleri farklı hızlarda gelişebilir. Azerbaycan Nahçıvan demiryolu ağını modernleştirmeye hazırlanırken Türkiye Kars-Nahçıvan yönünü geliştiriyor. Ermenistan demiryolu sisteminin büyük bölümü ise modern yük taşımacılığı hızlarını destekleyecek durumda değil.
Musabekov’a göre zamanında yatırım yapılmazsa Ermenistan yeni ulaşım güzergâhlarıyla çevrili kalırken kendi demiryolları rekabet gücünü yitirebilir. Gümrü ve Türkiye sınırı yönündeki kesimlerle eski İcevan-Gazah hattının onarılması gerekiyor. Yalnızca rayların yenilenmesi yeterli değil; hız ve kapasitenin güzergâhları ticari açıdan cazip kılması gerekiyor.
Bakü Türkiye-Ermenistan sınırı konusunda neden daha az kaygılı?
Musabekov, Ankara ile Bakü’nün Türkiye-Ermenistan normalleşmesinin Azerbaycan-Ermenistan süreciyle koordineli yürütülmesi konusunda anlaşması nedeniyle sınırın açılmasına ilişkin önceki kaygıların azaldığını söyledi.
İki süreç eşgüdümlü ilerlediği sürece Türkiye ile Ermenistan arasındaki iletişimin yeniden açılmasına yönelik hazırlıkların Bakü’yü endişelendirmemesi gerektiğini belirtti.
Musabekov ayrıca Aliyev ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Antalya’daki son temaslarına işaret etti. Bu temasları Bakü-Ankara stratejik ittifakının tekil anlaşmazlıklardan daha önemli olduğuna dair bir mesaj olarak nitelendirdi; mesajın hem Azerbaycan toplumuna hem de Türkiye siyasi çevrelerinin bir bölümüne yönelik olduğunu söyledi.
İngiltere ve değişen bölgesel enerji haritası
Azerbaycan ile İngiltere 12 Kasım’da Dublin’de savunma, güvenlik, enerji ve diğer alanları kapsayan stratejik ortaklık bildirisi kabul etti. Musabekov’a göre belge, İngiltere’nin Azerbaycan ekonomisindeki en büyük yatırımcılardan biri olduğu onlarca yıllık ilişkiyi büyük ölçüde resmîleştiriyor.
BP’nin rolünü ve büyük petrol-gaz projelerini örnek gösteren Musabekov, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye’yi Avrupa pazarlarına bağlayan ulaşım ve enerji koridorlarının giderek önem kazandığını, Karadeniz altından geçirilmesi planlanan elektrik kablosunun da buna dahil olduğunu söyledi.
Musabekov’a göre Ermenistan gelecekte bu bölgesel enerji bağlantılarına katılabilir. Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki elektrik bağlantılarının yeniden kurulması ihtimali de Aliyev-Paşinyan görüşmesine ilişkin resmî açıklamalarda yer aldı.
İran’ın itirazları ve TRIPP’in geleceği
Musabekov, tek tek İranlı siyasetçilerin sert açıklamalarıyla Tahran’ın resmî devlet politikasının birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi. TRIPP’e yönelik kamuoyu önündeki eleştirilerin, İran’ın projeyi engellemeye hazır olduğu anlamına gelmediğini belirtti.
Ona göre acil öncelik inşaata mümkün olduğunca erken başlanması. TRIPP, komşu ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları sürse bile Ermenistan’ın transit ülke olarak değerini artırabilir ve bölgesel ticarete katılımı için yeni fırsatlar yaratabilir.
Bölge kendi adına müzakere etmeyi öğreniyor
Musabekov’un temel tezi, komşu ülkelerde ekonomik karşılıklı bağımlılığın ve daha güçlü egemenliğin Azerbaycan’ın çıkarlarını tehdit etmediği yönünde. Ermenistan ve Gürcistan dış güçlerin kararlarına ne kadar az bağımlı olursa Bakü’nün doğrudan bölgesel iş birliği için o kadar fazla alanı olacak.
Bu yaklaşım tek bir siyasi blok kurulmasını veya mevcut uluslararası ortaklıklardan vazgeçilmesini gerektirmiyor. Güney Kafkasya’nın üç ülkesinin hangi altyapı, ekonomi ve ulaşım projelerinin ulusal çıkarlarına hizmet ettiğine kendilerinin karar verebilmesi anlamına geliyor.
Musabekov, bu yaklaşımın ilişkilerin yalnızca tarihsel çatışma ve dış güçler arasındaki rekabetle değil, somut ekonomik faydalarla da şekillendiği daha istikrarlı bir Güney Kafkasya yaratabileceğini söyledi.
İlk kaynak: Vesti Baku


