Hacmaz’daki bol domates hasadı, yerel çiftçiler için kabusa dönüştü. Satılamayan kamyonlar dolusu ürün çöplüklere dökülüyor. Sosyal medyada yayılan görüntülerde üreticilerin tonlarca taze domatesi boşalttığı görülüyor; ürünler, taban fiyatlarla bile alıcı bulamıyor.
Çiftçiler Umutsuzluk İçinde
Üreticiler, sandık başına 3–5 manata bile alıcı çıkmadığını söylüyor. Kazandıkları para, tohum ve tarım ilacı masraflarını ancak karşılıyor; sulama, işçilik ya da makine giderlerinden söz bile edilemiyor. Zararı en aza indirmek isteyen birçok çiftçi, Kafkas Konserv Fabrikası’na yöneliyor. Ancak burada domatesler yalnızca kilo başına 3–5 qəpik gibi sembolik fiyatlardan alınıyor. Fabrikanın sınırlı kapasitesi yüzünden kapı önünde onlarca kamyon kuyruk oluştururken, geç kalanlar ürünlerini dökmek zorunda kalıyor.
Aşırı Üretim ve Plansızlık
Krizin temelinde aşırı ekim var. Geçen yıl sandık başına en az 15 manata satılan domatesin cazibesi, çiftçileri alanlarını büyütmeye itti. Yalnızca Hacmaz’da 1.000 hektardan fazla alan domatesle kaplandı; bazıları meyve bahçelerini bile tarlaya çevirdi. Sonuç: arz fazlası fiyatları çökertti. Kaliteli domatesler bugün yerel pazarlarda kilo başına 30–40 qəpiğe satılıyor.
Hacmaz İcra Hakimiyeti Başkan Yardımcısı Bahtiyar Osmanov, Minval’e yaptığı açıklamada, çiftçilerin mahsulü bilerek döktüğü iddialarını reddetti. Osmanov, çoğunun halen fabrikalara satış yaptığını, ancak bazı videolarda “gösteri amaçlı” dökülen domatesler gördüğünü kabul etti.
Sorumluluk Çağrısı ve Yapısal Reform İhtiyacı
Kriz, tarımsal planlamada devlet denetiminin yokluğunu gözler önüne serdi. Çiftçiler, yetkilileri üretim hacmi konusunda rehberlik sağlamamakla suçlarken, sektör uzmanları sübvansiyon ya da devlet alım garantileri olmadan üreticilerin piyasa dalgalanmalarının bedelini tek başına ödediğini söylüyor.
Meyve Sebze Üretici ve İhracatçıları Birliği Başkanı Beşir Guliyev tüketicilere çağrı yaptı: “Sosyal medyada video paylaşmak yerine çiftçilere doğrudan destek olun. Her aile 10 kilo domates alsa baskı azalır.”
Ancak eleştirmenlere göre asıl eksik olan şey sistematik destek. Gelişmiş ülkelerde hükümetler sübvansiyon, alım garantisi ya da fazla ürünleri sosyal kurumlara ve agroturizme yönlendirme gibi yöntemlerle devreye giriyor.
Kaçırılan Fırsatlar
Uzmanlara göre, fazlalık domates turizmi de canlandırabilirdi. İspanya, İtalya ve Türkiye gibi ülkeler domatesi kültürel marka haline getirerek festivaller, tadım etkinlikleri ve “tarladan sofraya” rotalarıyla ziyaretçi çekiyor. Verimli toprağı ve tanınan ürünleriyle Hacmaz da benzer bir yola girebilir - eğer devlet ve özel sektör potansiyeli görürse.
Şimdilik Azerbaycanlı çiftçiler acı bir hasatla baş başa. Umutla başlayan yıl, kayıp ve israfla sona erdi; gösterdi ki planlama olmadan bolluk da kıtlık kadar yıkıcı olabiliyor.
