Bakü’de eylül ayı her zaman yeni akademik yılın başlaması ve hareketlenen emlak piyasasıyla özdeşleştirilir. Ancak 2023–2024 döneminde tablo çok daha farklı: kiralar hızla yükseliyor, öğrenciler uygun fiyatlı konut ve yurt bulmakta zorlanıyor, üniversiteler ve devlet kurumları ise çözüm arayışında.
Keskin fiyat artışı
Emlakçılara göre, Yasamal bölgesinde iki odalı eski dairelerin kirası bugün 600–650 manat seviyesinde. Üç odalı daireler 750–1000 manat arasında değişirken, yeni yapılarda bu rakam 700’den başlayıp 1500 manata kadar çıkıyor. Birkaç yıl önce öğrenciler kişi başına ortalama 150 manat harcarken bugün bu rakam 200–250 manata yükseldi.
Emlak danışmanı Vefadar Ahundov, “Her eylül ayında öğrenci akınıyla birlikte talep aniden artıyor. Ev sahipleri bu durumdan yararlanarak fiyatları yapay şekilde yükseltiyor. Pek çok aile için kira ödemesi, aylık bütçenin yarısına denk geliyor” diyor.
Sınırlı arz
Uzmanlara göre sorun yalnızca öğrenci talebinde değil, aynı zamanda çok kısıtlı arzda yatıyor. Çoğu daire, ciddi bir yenileme olmadan yüksek fiyatlara kiraya veriliyor. Yeni binalarda kira bedelinin %10’una kadar çıkan aidatlar da öğrencilerin yükünü artırıyor.
Gayrimenkul uzmanı Elnur Farzaliev, “Öğrenciler giderek daha fazla Bakü çevresindeki Hırdalan, Masazır ve Abşeron bölgesindeki yerleşimlere yönelmek zorunda kalıyor. Bu da her gün saatlerce yolculuk ve ek ulaşım masrafı demek” diye açıklıyor.
Sovyet mirası ve yurt krizi
Kiralık konut piyasası sıkışmışken, öğrenci yurtlarının durumu çok daha vahim. Sovyet döneminde neredeyse her büyük üniversitenin kendi yurdu vardı. Koşullar ideal olmasa da binlerce öğrenci barınma imkânı buluyordu. 1990’ların başında ise bu yurtlara Ermenistan tarafından işgal edilen bölgelerden gelen zorunlu göçmenler yerleştirildi.
Bugün “Büyük Dönüş” süreci kapsamında bu göçmenlerin bir kısmı özgürleştirilen topraklara dönüyor ve yurtlar yavaş yavaş boşalıyor. Ancak binaların çoğu yıllardır bakımsız ve kullanılamaz durumda.
Üniversitelerin tecrübesi
Bu sorunu en yakından hissedenlerden biri Azerbaycan Mimarlık ve İnşaat Üniversitesi. Basın sözcüsü Nicat Abdullayev, “Sadece bir blok tamamen yenilendi. Burada 400’den fazla öğrenci yaşıyor, güvenlik, internet, yemekhane gibi tüm imkânlar sağlandı. Fakat diğer binalar yaşanamaz durumda. Üniversite olarak bakanlıkla birlikte finansman kaynakları arıyoruz” diyor.
Parlamentonun görüşü
Milletvekilleri, krizin kökeninde demografik artışın yattığını hatırlatıyor. 1992’de ülkede yalnızca 99 bin öğrenci vardı; bugün sayı 246 bini aşmış durumda. Buna karşılık, yeni yurt binaları neredeyse hiç yapılmadı.
Milletvekili Elçin Mirzebeyli, “Sadece eski binaları onarmak çözüm değil. Modern, çok katlı yurt kompleksleri inşa etmeliyiz. Üniversitelerin bir kısmını bölgelere taşımak ve kampüsler kurmak, hem Bakü’deki yükü azaltır hem de bölgelerin gelişmesine katkı sağlar” diyor.
Milletvekili Ceyhun Memmedov ise, “Devlet bu işe daha aktif dâhil olmalı. Yeni yurtlar yapılmazsa, öğrenciler barınma sorunuyla uğraşırken eğitim kalitesi de zarar görür” diye uyarıyor.
Çözüm önerileri
Ekonomistler, sadece devlet bütçesine güvenilmemesi gerektiğini, özel sektörün de sürece katılması gerektiğini vurguluyor. Dünya örneklerinde, özellikle Türkiye’de, yurt projelerinin çoğu özel müteahhitler tarafından yapılıyor. Üniversitelere belirli kontenjan ayrılıyor, devlet ise fiyatları regüle ediyor.
Bazı vekiller ayrıca ulusal ve uluslararası fonların, öğrenci harçlarının ve ortak projelerin de bu alana yönlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Kamu-özel işbirliği sayesinde girişimcilere düşük faizli kredi verilebilir ve öğrenciler daha uygun koşullarda barınabilir.
Sosyal baskı
Barınma sorunu yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal bir meseleye dönüşüyor. Pek çok öğrenci 4–5 kişi bir araya gelerek daire kiralıyor. Başka bir kısmı ise her gün saatlerce yol gidiyor. Bu durum sağlık, motivasyon ve akademik başarı üzerinde olumsuz etki yaratıyor.
Uzmanlara göre, önümüzdeki yıllarda yeterli sayıda modern yurt yapılmazsa kriz derinleşecek. Her eylül ayında aynı tablo tekrar yaşanacak: kiraların artması, sosyal gerilim ve öğrenciler ile aileleri üzerinde artan baskı.
Sonuç
Bakü’deki konut piyasası ve öğrenci yurtları bugün kritik bir dönemeçte. Çözüm için sadece maddi yatırım değil, uzun vadeli strateji gerekiyor: altyapının modernleştirilmesi, kampüslerin geliştirilmesi, özel sektörle işbirliği. Aksi takdirde, gençler başkenti eğitim ve fırsatların değil, stres ve mali baskının merkezi olarak görmeye devam edecek.
