BAKÜ - Kazakistanlı bir politika uzmanı, Orta Koridor’un hızlı büyümesinin Trans-Hazar güzergâhının ekonomik önemini artırdığını, ancak Hazar Denizi’nin çekilmesinin taşıma maliyetlerini yükseltip liman operasyonlarını aksatabileceğini söyledi.
Kazakistan merkezli TALAP Uygulamalı Araştırmalar Merkezi Direktörü Rahim Oşakbayev, 2 Ekim’de Bakü’de düzenlenen CAMCA 2026 Bölgesel Forumu’nda konuştu. Koridor, Çin ve Orta Asya’yı Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlıyor.
APA’nın aktardığına göre Oşakbayev, koridorun iki yılda 15 kattan fazla büyüdüğünü söyledi. Aynı konuşmaya ilişkin ayrı bir Trend haberinde ise yük hacminin 2,3 kattan fazla arttığı belirtildi. Haberlerde bu iki rakamın konteyner taşımacılığı ve toplam yük gibi farklı göstergelere ilişkin olup olmadığı açıklanmadı.
Ayrı yayımlanan resmî veriler de güzergâhtaki güçlü büyümeyi gösteriyor. Kazakistan Ticaret ve Entegrasyon Bakan Yardımcısı’nın verilerine göre 2026’nın ilk sekiz ayında taşınan yük miktarı 3 milyon tonu aşarak geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22 arttı.
Koridorda 2025 yılında 4 milyon tonun biraz üzerinde yük taşındı. Güzergâhın mevcut tasarım kapasitesi ise 6 milyon ton.
Hazar kıyısı 56 kilometre çekildi
Oşakbayev, Hazar Denizi’nin kuzeyindeki kıyı çizgisinin 2001’den bu yana bazı bölgelerde 56 kilometreye kadar gerilediğini söyledi. Uzman, su seviyesindeki düşüşün son beş yılda hızlanarak yılda yaklaşık 30 santimetreye ulaştığını belirtti.
Oşakbayev, “Bu süreç devam ederse yeni koridorun sürdürülebilirliği ve işletme maliyetleri ülkelerimiz için ciddi bir sorun hâline gelecek” dedi.
Caspian Policy Center’ın değerlendirmesi de Hazar’ın kuzeydoğusundaki su yüzeyinin yüzyılın başındaki 15 bin kilometrekarenin üzerindeki seviyeden Ekim 2024’te 8 bin 183 kilometrekareye düştüğünü gösteriyor. Bu, yaklaşık yüzde 46’lık kayıp anlamına geliyor.
Denizin küçülmesi taşımacılığı şimdiden etkiliyor. Değerlendirmeye göre su seviyesindeki düşüş, Kazakistan’ın Aktau ve Kurık limanları ile Türkmenistan’ın Türkmenbaşı Limanı’ndaki operasyonları aksattı. Sığlaşma nedeniyle gemiler bazı güzergâhlarda kapasitelerinin yalnızca yüzde 75-80’iyle çalışmak zorunda kalıyor.
Azerbaycan için neden önemli?
Azerbaycan, Orta Koridor’un merkezî aktarma noktası konumunda. Yükler Kazakistan’ın Aktau ve Kurık limanlarından Hazar üzerinden Bakü Limanı’na ulaşıyor; ardından demiryoluyla Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa pazarlarına taşınıyor.
Koridor, taşımacılık şirketlerine Rusya, Belarus ve Polonya üzerinden geçen kuzey güzergâhına alternatif sunuyor. Oşakbayev’e göre Çin ile Avrupa arasındaki kara yük taşımacılığının yaklaşık yüzde 88’i halen kuzey rotasından yapılıyor.
Büyümenin sürmesi yalnızca demiryolları ile liman kapasitesinin genişletilmesine bağlı değil. Azerbaycan ve ortaklarının rıhtımları, seyir kanallarını ve gemileri Hazar’ın değişen su seviyesine uyarlaması da gerekebilir. Kıyıdaş ülkeler eşgüdümlü önlemler almazsa, uzayan transit süreleri ve yükselen işletme maliyetleri koridorun rekabet avantajının bir bölümünü aşındırabilir.
Kaynak: AZE.US
