BAKÜ, Azerbaycan - Azerbaycanlı siyaset analisti İlgar Velizade, Bakü’nün bir ortakla ilişkilerini diğerinin uğruna terk etmeyeceğini ve başkalarının çatışmasına çekilmesine izin vermeyeceğini söyledi.
Güney Kafkasya Siyaset Bilimcileri Kulübü Başkanı Velizade, Daily Europe Online’a verdiği röportajda değerlendirmelerde bulundu. Röportajı Vesti Baku aktardı.
Velizade’ye göre Bakü’yü Türkiye ile İsrail arasında seçim yapmaya zorlama girişimleri, Azerbaycan’ın dış politika mantığıyla çelişiyor. Bu politika, bağımsızlığı korurken her tarafa iş birliğinin sürmesinde çıkar sağlayan ilişkiler kurmaya dayanıyor.
Azerbaycan’ın Türkiye ve İsrail’le ilişkilerinin farklı temellere sahip olduğunu ve paralel biçimde geliştiğini belirten Velizade, İsrail’le onlarca yılda oluşan iş birliğinin savunma teknolojisi, güvenlik, enerji, teknoloji ve tarımı kapsadığını söyledi.
Velizade, bir aktörle ilişkileri diğeri uğruna terk etmenin diplomatik, siyasi ve ekonomik manevra alanını daraltacağını ifade etti.
Analiste göre İsrail’le ilişkiler Azerbaycan’ın Doğu Akdeniz ülkeleri dâhil başka devletlerle temaslarını genişletmesine de yardımcı oluyor. Bu nedenle söz konusu ilişkileri tek bir bölgesel çatışmaya indirgemek yanlış olur.
Okul kıyafeti tartışması devlet modeli sorusunu gündeme getirdi
Velizade, Türkiye’deki bazı etkili çevrelerle yaşanan gerilimi toplumsal gelişmeye ilişkin farklı görüşlerle ilişkilendirdi. Azerbaycan ile Türkiye’nin ayrı siyasi sistemleri, ekonomik modelleri ve iç dinamikleri bulunan iki devlet olduğunu vurguladı.
İki halk arasındaki yakınlığın bu farklılıkları ortadan kaldırmadığını ve Türkiye’nin iç siyasi gündeminin Azerbaycan’a taşınmasını haklı kılmadığını söyledi.
Velizade’ye göre Azerbaycan yönetimi, kamusal kurumlara ve siyasi yönetime dinî normların sokulması girişimlerini devletin laik temellerine yönelik bir meydan okuma olarak görüyor. Konunun mutlaka radikalizmle sınırlı olmadığını, toplumun nasıl örgütlenmesi gerektiğine dair daha muhafazakâr fikirlerle de ilgili olabileceğini belirtti.
Türkiye’de iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisiyle bağlantılı bazı etkili çevrelerin bu eğilimlere farklı baktığını ve onları desteklediğini söyleyen Velizade, Bakü’nün devlet modeline tehdit olarak gördüğü yaklaşım ile bazı Türk isimlerin arzuladığı yönelim arasında temel bir anlaşmazlık oluştuğunu savundu.
Analist, bunun Azerbaycan devletinin veya toplumunun karakterini değiştirmeye yönelik bir ima olarak okunduğunu söyledi.
Türkiye’den gelen eleştirilere neden daha sert tepki veriliyor?
Velizade, Türkiye’den gelen açıklamaların iki ülke müttefik olduğu için özellikle hassasiyet yarattığını belirtti. Siyasi sistemler arasındaki farklılıklar ve Tahran’ın dönemsel itirazları nedeniyle Azerbaycan’ın İran’dan gelen eleştirilere alışık olduğunu söyledi.
Dost ülkeden gelen benzer açıklamaların ise farklı karşılandığını ifade eden Velizade, “Burada dostlar, kardeşler ve müttefikler var; ardından böyle bir tutum geliyor. Tepkinin bu kadar güçlü olmasının nedeni budur” dedi.
Velizade’ye göre münferit müdahale girişimlerine karşılık verilmemesi, bunların sistematik hâle gelmesine yol açabilir. Bu nedenle Bakü, baskı nereden gelirse gelsin açık sınırlar belirlemeli.
Analist, tartışmanın Azerbaycan’ın Türkiye’ye bağımlı bir uzantı olduğu yönündeki iddiaları da zayıflattığını söyledi. “Türkiye’nin veya başka bir devletin vekili olsaydık, gerçekten bağımsız olmaktan çıkardık” dedi.
Ortaklıklar karşılıklı çıkar üretmeli
Velizade, Azerbaycan’ın dış politika istikrarının karşılıklı çıkar ağlarına bağlı olduğunu belirtti. Dostluk açıklamalarından çok, bozulması karşı tarafa gerçek maliyet yükleyecek projelerin önemli olduğunu söyledi.
Türkiye’nin Azerbaycan’ın enerji ve ulaştırma köprüsü rolünden ve Orta Asya’ya bağlantısından yararlandığını belirten Velizade, Rusya’nın da Güney Kafkasya’nın en büyük ekonomisiyle ilişkilerine ve Kuzey-Güney ulaştırma güzergâhının gelişimine önem verdiğini ifade etti.
Bakü’yle açık bir krizin Moskova’nın bölgedeki konumunu da zayıflatacağını savunan analist, Azerbaycan’ın görevinin hareket özgürlüğünü korurken bütün taraflar için önemli ortak olarak kalmak olduğunu söyledi.
Bu yaklaşımın, başka bir ülkenin çatışmasına sürekli taraf olmakla bağdaşmadığını belirten Velizade, Azerbaycan’ı Türkiye-İsrail karşılaşmasının bir tarafına yerleştirmenin Bakü’ye açık bir yarar sağlamadan ek riskler yaratacağını ifade etti.
Bakü askerî platform rolünü reddediyor
Velizade, Azerbaycan’ın İran’a karşı faaliyetler için platform olduğu yönündeki değerlendirmeleri reddetti. İsrail’le iş birliğinin, komşu bir ülkeye karşı askerî altyapının Azerbaycan topraklarında konuşlandırılmasına izin verileceği anlamına gelmediğini söyledi.
Aynı yaklaşımın Rusya’yla ilişkiler için de geçerli olduğunu belirterek Azerbaycan’ın başka bir devletin jeopolitik stratejisinin aracı olmak istemediğini ifade etti.
Velizade’ye göre yatırım çekmeye ve uluslararası enerji ile ulaştırma projelerini geliştirmeye çalışan bir ülkenin potansiyel savaş alanı olarak görülmesi özellikle zarar verici olur. Yatırımcıların varlıklarının korunacağına ve sözleşmelerin uygulanacağına güvenmesi gerektiği için dış politika bağımsızlığı ulusal prestijin yanı sıra ekonomik güvenlik meselesidir.
İç hoşnutsuzluğa esaslı yanıt gerekiyor
Velizade, devletin dış etki riskine karşı yalnızca güvenlik ve önleyici tedbirlere dayanamayacağını söyledi. Yabancı aktörlerin mevcut toplumsal hoşnutsuzluğu kullanmaya çalışabileceğini, ancak yönetimin bu hoşnutsuzluğun temel nedenlerini de ele alması gerektiğini belirtti.
“Toplumsal tabanı belirlemek ve protestonun nedenlerini azaltmak ya da ortadan kaldırmak gerekiyor” diyen Velizade, toplumda eleştirel bir kesimin bulunmasını doğal olarak nitelendirdi.
Analiste göre devletin dayanıklılığı, dış güçlerin iç sorunları kendi amaçları için kullanmasını engellerken meşru hoşnutsuzluk gerekçelerini azaltan politikalara bağlı.


