AZE.US Editör Kurulu
“Skor şimdi 1-1. Savaş daha ileride.”
Ermeni siyasetçi Vladimir Poghosyan’ın bu sözü, rövanşizmin tehlikesini Bakü’den gelen neredeyse bütün uyarılardan daha açık biçimde anlatıyor.
Savaşlar bir skor tabelasına indirgendiğinde toplum yeni bir raunda hazırlanır. Bunun bedelini, yeni bir çatışmanın ulusal onuru geri getireceği söylenen insanlar öder.
Daily Europe Online’a verdiği röportajda, 1992-1994 yıllarında Ermenistan Genelkurmay Başkanı’nın eski danışmanı olarak tanıtılan Poghosyan birçok kez barış ihtiyacından söz etti. Ancak açıklamalarının özü temel bir soruyu doğuruyor: Önerdiği barış nasıl bir barış?
Ara dönem olarak barış
Poghosyan barışın bulunmadığını söyledi ve önceki savaşları henüz bitmemiş daha büyük bir çatışmanın muharebeleri olarak sundu. Sunucu, bu dilin Azerbaycan’ı askerî harcamalarını artırmaya itebileceğini söylediğinde Poghosyan, Bakü’nün harcamalarını sekiz kat artırmasını memnuniyetle karşılayacağını, çünkü Ermenistan’ın bu silahları sonunda ele geçireceğini savundu.
Böylece barışçıl gelecek çağrıları, gelecekte ele geçirilecek savaş ganimetleri vaadiyle yan yana geliyor. Bu çelişki onun siyasi teklifinin özünü oluşturuyor.
Poghosyan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in açıklamalarını eleştirme hakkına sahip. Ulusal liderlerin söylemleri önemlidir; aşağılayıcı dil uzlaşmayı engelleyebilir ve güvensizliği derinleştirebilir. Ancak başka bir liderin sözlerini eleştirmek, kişinin kendi sözlerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ermenilerin aşağılanmasına karşı çıkarken Azerbaycanlılara yeni bir askerî yenilgi vaat etmek inandırıcı değildir.
Üstünlük efsanesini yeniden kurmak
Poghosyan’ın 1994 anlatısı özellikle dikkat çekici. Ermeni güçlerinin Bakü’ye girebileceğini ileri sürdü ve ilerlememe kararını bir itidal göstergesi olarak sundu. Röportajda bu askerî ve siyasi varsayımları destekleyen herhangi bir kanıt sunulmadı.
Ancak iddianın amacı açık: kaybedilmiş üstünlük duygusunu yeniden inşa etmek.
Geçmişin bu versiyonu bugüne kolay bir açıklama sunuyor. Yenilgi, kötü yönetimin, yolsuzluğun ve yetersiz hazırlığın geçici sonucu olarak anlatılabiliyor. Çatışmanın temel mantığını yeniden değerlendirmek gerekmiyor; destekçilere yalnızca farklı liderleri beklemeleri, kaynak toplamaları ve bir kez daha denemeleri söyleniyor.
Rövanşizm, topluma barışın daha başarılı bir savaş öncesindeki bekleme dönemi olduğunun öğretilmesiyle başlar.
Bu mantık günlük yaşama da uzanıyor. Azerbaycan benzini hakkında konuşan Poghosyan, bunu Ermeni askerlerinin kanı olarak nitelendirdi. Sıradan bir ticari ürün sadakat sınavına, komşular arasındaki ekonomik ilişkiler ise suçlama gerekçesine dönüşüyor.
Bu yaklaşım altında uzlaşma süresiz biçimde engellenebilir. Ticaret ihanet, taviz zayıflık sayılır; müzakereler ise eski güç dengesini geri getirmeye yardım edip etmediğine göre değerlendirilir.
Diplomatik alternatif
Somut bir alternatif zaten mevcut. Ağustos 2025’te yayımlanan parafe edilmiş Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşması, egemenlik ve toprak bütünlüğüne karşılıklı saygı, toprak talebinin bulunmaması ve güç kullanmama taahhüdünü içeriyor.
Belgenin tam antlaşma gücü kazanması hâlâ gerekiyor. Bununla birlikte hükümleri, iki devlet arasındaki ilişkilerin hangi yükümlülükler üzerine kurulabileceğini gösteriyor. Poghosyan ise farklı bir görüş sunuyor: “Skor” kapanmış değil.
Hocalı ve acının eşit biçimde tanınması
Poghosyan’ın 1992’de Hocalı’da yaşanan katliama ilişkin anlatısı da sorunlu. Röportajda, Azerbaycanlı sivillerin ölümünden Azerbaycan tarafını sorumlu tutan bir versiyonu yineledi.
Human Rights Watch, 1997’de Ermenistan Dışişleri Bakanlığının mektubuna verdiği yanıtta bu iddiayı reddetti. Kuruluş, sivillerin ölümünden doğrudan Karabağ Ermeni güçlerini sorumlu tuttu; kendi kanıtlarının ve Memorial insan hakları grubunun bulgularının, kaçan sivillerin Azerbaycan güçlerince engellendiği ya da ateşe tutulduğu iddialarını desteklemediğini açıkladı.
Ermenilerin çektiği acının tanınması gereklidir. Azerbaycanlıların acısının tanınması da aynı ölçüde gereklidir. Bir toplumun kendi kurbanlarını anması, komşu toplumun ölülerini yok sayma hakkı vermez.
Bir tarafın trajedileri yalnızca düşmanın işlediği suçlar olarak anlatılırken diğer tarafın kayıpları kurgu ya da provokasyon diye reddedildikçe, yeniden düşmanlığın temelleri yerinde kalır.
Yalnızca yorum değil, siyasi proje
Bu söylemin iç siyasi boyutu da var. Poghosyan, güvenlik görevlileriyle teknokratlardan oluşan üçüncü bir güç kurmaktan söz etti ve buna kendisinin liderlik etmek istediğini söyledi. Gelecekte askerî üstünlük iddiaları yalnızca yorum değil, siyasi etki arayışı olarak da değerlendirilmelidir.
Ne kadar kışkırtıcı olursa olsun tek bir konuşmacı bütün Ermenistan’ı temsil etmez. Poghosyan’ın sözleri Ermeni toplumunun yeni bir savaş istediğini kanıtlamaz ve mevcut Ermenistan hükümetinin açıklaması değildir.
Fakat bu topluma pazarlanan teklifi gösterir: bekleyin, hazırlanın ve sonucu güç kullanarak tersine çevirmek için yeni fırsat kollayın.
Azerbaycan açısından bu açıklamalar dikkatli olmak için yeni bir nedendir. Ermenistan açısından ise ülkenin geleceğini geçmişi savaşla düzeltmeye yönelik bir başka girişime bağladığı için tehlikelidir.
Vaat edilen her “yeni raund”, ölü askerler, parçalanmış aileler ve intikamın neden sırada olması gerektiği öğretilen yeni bir kuşak bırakır.
Ermenistan’ın, vatandaşlarının yeni bir seferberliği beklemeden hayat kurabileceği bir barışa ihtiyacı var. “Skor 1-1” formülü, onlardan hayatlarını yeniden kumara yatırmalarını istiyor.
Kaynaklar: Vesti Baku editoryali; parafe edilen Ermenistan-Azerbaycan anlaşmasının yayımlanmış metni; Human Rights Watch’ın Hocalı hakkındaki yanıtı.


