Farhad Mammadov, Güney Kafkasya Araştırma Merkezi Başkanı
Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), 31 Ağustos – 1 Eylül tarihlerinde Tiencin’de yapılacak 25. yıl zirvesine hazırlanırken gözler ekonomik gündeme çevrildi. ŞİÖ başlangıçta terörizm, aşırılık ve ayrılıkçılıkla mücadele amacıyla bir güvenlik bloğu olarak kurulmuştu, ancak giderek jeopolitik ve jeoekonomik açıdan önemli bir platforma dönüşüyor.
Azerbaycan için — şu anda ŞİÖ’de diyalog ortağı olan ülke — bu zirve yalnızca bir diplomatik etkinlik değil; tam üyeliğe ve Asya’nın büyük güç merkezleriyle daha derin etkileşime sıçrama tahtası niteliğinde.
Azerbaycan’ın Stratejik Önceliği
ŞİÖ Bakü için neden önemli? Cevap, birbirine bağlı üç öncelikte yatıyor:
-
Dış Politikanın Çeşitlendirilmesi: Azerbaycan, Batı merkezli yapılara aşırı bağımlılığı azaltarak Avrasya çok taraflılığına sağlam biçimde yerleşiyor; aynı zamanda Avrupa ve ABD ile dengeli ilişkileri sürdürüyor.
-
Bağlantı Liderliği: Orta Koridor ve önerilen Zengezur hattı gibi girişimlerle Azerbaycan, Doğu ile Batı’yı, Kuzey ile Güney’i birbirine bağlayan kritik bir transit merkezi konumuna geliyor.
-
Enerji Diplomasisi ve Dijital İpek Yolu: Çin’in ŞİÖ içinde dijital entegrasyon çabaları, Azerbaycan’ın yeşil enerji ve bilişim altyapısındaki hedefleriyle örtüşüyor — Körfez ortaklarının yoğun yatırım yaptığı alanlar.
Zirve Üzerindeki Bulutlar
Olumlu havaya rağmen zirvede bazı gerilim unsurları var:
-
Hindistan–Pakistan Çatışması: Devam eden gerginlik, ortak gündemi gölgeleme riski taşıyor.
-
İran Faktörü: ABD ve İsrail ile çatışmaları sürerken Tahran’ın üyeliği, uzlaşıyı zorlaştırıyor.
-
Çin–Hindistan Rekabeti: Yapısal bir meydan okuma olsa da son dönemdeki pragmatizm yapıcı diyalog için bir fırsat penceresi açıyor.
Bakü’nün Hesabı
ŞİÖ’ye tam üye olmak, Azerbaycan’ın Avrasya’nın güvenlik ve ekonomik mimarisindeki rolünü resmileştirecek. Ayrıca Bakü’ye şu fırsatları verecek:
-
Çin ile İlişkileri Derinleştirmek: Kuşak ve Yol iş birliğinin doğal devamı.
-
Orta Asya Müttefikleriyle Uyum: Türkmenistan dışında tümü ŞİÖ üyesi; Azerbaycan’ın katılımı, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) çatısı altında Türk entegrasyonunu güçlendirecek.
-
Ticaret ve Transit Olanaklarını Genişletmek: Ortak gümrük rejimleri, dijital koridorlar ve ŞİÖ altında gelişen sınır ötesi enerji çerçeveleriyle.
Fakat bu tablo aynı zamanda jeopolitik bir satranç tahtası: Ermenistan da aynı yolu izliyor. İki ülke de tam üyelik başvurusunda bulundu ve bu durum Washington barış sürecinin ötesinde rekabete yeni bir boyut ekliyor. Bunun rekabetçi mi yoksa iş birliği temelli mi olacağı ise belirsiz.
Sonuç
Azerbaycan için ŞİÖ zirvesi bir sembol değil; parçalanan dünyada dış politikasını geleceğe hazırlamanın yolu. ABD’nin içe dönmesi ve AB’nin krizlerle boğuşmasıyla Bakü’nün Avrasya entegrasyonu stratejik bir tercih olmanın ötesinde ekonomik bir zorunluluk haline geldi.
Eğer Tiencin’de tam üyelik görüşmeleri hız kazanırsa, bu zirve Azerbaycan’ın Asya yönelimi için bir dönüm noktası olarak tarihe geçebilir — Bakü’yü Avrasya güç merkezinin kalbine daha da yakınlaştırarak.
