NYU Abu Dhabi’den sosyolog Georgi Derluguian, Güney Kafkasya’da büyük anlatılara kapılmamaya çağırdı; bölgede siyasetin büyük planlardan ziyade insan hataları, yanlış okunan sinyaller ve “çok basit nedenlerden doğan çok parlak sonuçlar” tarafından şekillendiğini savundu. Yorumları, Erivan’da kaydedilen ArmComedy YouTube kanalına verdiği bir röportajda dile getirildi.
Geniş perspektif
Ermenistan–Azerbaycan görüşmeleri, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşı ve değişen bölgesel dengeleri kapsayan geniş bir sohbette Derluguian, “büyük patlama” çözümleri yerine zaman, kademelilik ve rızaya dayalı pragmatik bir yol çizdi.
Başlatılmış, ama bitmemiş bir anlaşma
Derluguian, yakın zamanda parafe edilen Ermenistan–Azerbaycan metni etrafındaki abartıyı küçümsedi; metnin tam olarak imzalanmadığını ve uygulanmadığını vurguladı. En acil öncelik, yıllarca süren sarsıntılardan sonra askeri ve siyasi dengenin yeniden oluşması için zaman kazanmaktır, dedi.
“Bugünkü hat bir konumsal çıkmazdır” diyerek, maceracılığı caydıran bir konfigürasyon tanımladı.
Katı, maksimalist maddeler baskı altında kırılabilir; daha yumuşak ve geri alınabilir adımlar alışkanlık oluşturabilir ve tırmanma riskini azaltabilir.
Drone çağında koridorlar
Önerilen Zengezur koridoru hakkında Derluguian, Ermenistan’ın rızası olmadan zorla açılan bir hattın teknik olarak mümkün ama stratejik açıdan anlamsız olduğunu söyledi. Ucuz ve küçük dronlarla doygun bir savaş alanında, “her rota kolayca bozulabilir.”
“Delip geçebilirsiniz. Soru şu: Kim onu açık tutacak, hangi maliyetle ve ne kadar süreyle?”
Bu mantığın tarafları müzakere edilmiş erişime ve yedekli yapılara - çoklu güzergâhlar, katmanlı garantiler ve kendi kendine ayakta duran ekonomilere - yönelttiğini öne sürdü.
ABD ve ‘sinyal’ sanatı
Derluguian, ABD’nin rolünü yüksek diplomasiden ziyade işlemsel bir yönlendirme olarak nitelendirdi. Daha büyük tehlike, yanlış okunan sinyallerdir: elitlerin niyetlerini ima ve göz kırpmalarla aktarıp yanlış sonuçlara varması. “Bu, mafya kadar eski ve jeopolitik kadar modern,” dedi. Aşırı yorumlamanın kendi kendini besleyen krizlere yol açabileceği konusunda uyardı.
Rusya’nın sınırları - ve kalıcı maliyetler
Derluguian, savaş zamanı Rusya’nın güçlendiği iddialarını geri itti; 2022 işgalini “büyük bir stratejik hata” olarak nitelendirdi. Savaş fabrikaları harekete geçirebilir, ama gerçek otarki makine aletleri, yetenek ve öngörülebilir bütçeler olmadan zordur. Cephede ne olursa olsun, stratejik bilançoya daha mobilize bir Ukrayna ile NATO’ya katılan Finlandiya ve İsveç çoktan yazıldı - Moskova’nın silemeyeceği maliyetler.
Ermenistan siyaseti: küçük zaferler, daha sağlam zemin
Başbakan Nikol Paşinyan, anayasal korumalardan ve kısmi adımları “zafer” olarak sunmaktan yararlanıyor. Ancak seçmen, şovdan çok etkin yönetime değer veren genç, teknik açıdan yetkin “kendi çocuklarına” kayıyor. Küçük sivil kazanımlar - örneğin restoranların saat 23:00’te yüksek müziği kısmaları - devletin temel kuralları uygulayabildiğinin işaretleri.
Azerbaycan: yetkinlik ve yoğunlaşma
Azerbaycan için Derluguian, merkeziyetçi ve yetkin bir devlet görüyor; ana riskler ise halefiyet dinamikleri ve eşitsiz kalkınma nedeniyle sokak düzeyindeki hoşnutsuzluk. Tehdit dış savaş değil, ekonomik kazançların günlük yaşamdan uzak hissedildiği iç baskıdır. Böyle sistemlerde değişim çoğunlukla seçimlerle değil, elit değişimleriyle gelir.
Kafkasya ve ‘iki Rusya’
Derluguian, “iki Rusya” ayrımı yaptı: Erivan ve Tiflis’te sığınak bulan yazarların, bilim insanlarının ve profesyonellerin Rusyası; ve televizyon hamasetiyle dolu Rusya. İlki “kim onu barındırdığını hatırlıyor” ve kültürel köprü oluşturuyor; ikincisinin Kafkasya’ya güç yansıtma kapasitesi azalıyor.
“Onlar işleri bozabilir,” dedi. “Ama artık zırhlı tren gönderemezler.”
Strateji: sert plan yap, akıllıca doğaçla
Prusyalı stratejist Helmuth von Moltke’ye atıfla Derluguian, stratejiyi eldeki araçlarla hedeflere ulaşmak olarak tanımladı - rafta detaylı planlar, sahada inisiyatifle birleşmiş. Günümüz bürokrasilerinde bu, geleneksel “eski erkek” çevrelerinin dışında yetkin kadınlara ve genç subay/analistlere yetki vermek anlamına geliyor.
Kalıcı olanlar
Derluguian’ın ana çizgisi duygusuzdu:
-
Aşırı okumayın: Çoğu hamle doğaçlama; komplo benzeri hikâyelere dikkat edin.
-
Barış kademeli: Alışkanlık ve teşvikler inşa edin; kırılgan maddelerden kaçının.
-
Koridorlar rıza gerektirir: Drone çağında zorlama kolayca bozulur.
-
Rusya’nın savaş kazancı zayıf: Güvenlik kayıpları üretim sıçramalarını aşar.
-
Ermenistan’ın avantajı: Sivil canlılık, teknolojiye yatkın gençlik, güvenli liman itibarı.
Sosyolog, Erken Modern Avrupa’dan alınmış bir hayatta kalma metaforuyla kapattı: küçük devletler kedi gibi davranmalı - iyi görmeli, devler arasında hareket etmeli ve “köşeye sıkıştıklarında sertçe tırmalamalı.”
İfade edilen görüşler, röportaj verilen kişinin kendi görüşleridir ve sitenin editoryal pozisyonunu yansıtmaz.
