Azerbaycan’ın kayıt dışı ekonomisi, yetkililer ve ekonomistlere göre ülkenin bilançosunda hâlâ gözle görülür izler bırakıyor; milyarlarca manat resmî denetim dışında kalıyor, diye yazıyor Kaspi gazetesi.
Devlet İstatistik Komitesi başkan yardımcısı Rauf Salimov, resmî kayıtlara girmeyen faaliyetlerin GSYİH’nın %7,7’sini oluşturduğunu, bunun %1,8’inin doğrudan kayıt dışı işlemlerle bağlantılı olduğunu söyledi. Mevcut düzeyde bu, yaklaşık 3,2 milyar manat değerinde mal ve hizmetin istatistiklere girmemesi, ayrıca 2,2 milyar manat değerinde katma değerin beyan edilmemesi anlamına geliyor.
Karanlık noktalar
Ekonomik Kaynaklar Araştırma Merkezi Başkanı ekonomist Ruslan Atakişiyev, en büyük yoğunlaşmaların ticaret ve hizmetlerde olduğunu belirtti; büyük alışveriş merkezleri, bodrum katlarında faaliyet gösteren küçük atölyeler ve gerçek cirosunun yalnızca küçük bir bölümünü beyan eden işletmeler buna örnek. “Hemen her sektörde kayıt dışı faaliyet bulabilirsiniz,” dedi. Tamamen “beyaz” bir ekonominin gerçekçi olmadığını, ancak ölçeğin tutarlı vergi denetimleri ve beyanı teşvik eden mekanizmalarla azaltılabileceğini ekledi.
Vergi boşlukları ve sessiz uygulamalar
Vergi uzmanı Anar Bayramov, bazı girişimcilerin son yıllarda getirilen şeffaflık önlemlerine aktif olarak direndiğini kaydetti. Sadarak ve Bina gibi büyük alışveriş merkezlerinde hâlâ geniş çaplı belgesiz mal dolaşımı görüldüğünü, kargo şirketlerinin ise ithalatı genellikle eksik bildirdiğini söyledi. Ayrıca sınır ötesi hizmetlerde “karttan karta” ödemeler ve kripto para yoluyla mutabakatlar gibi yeni tekniklere dikkat çekti.
Kira, düğünler ve nakit
Ekonomist Eyyub Kerimli, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar STK’sının başkanı, kira konut piyasasının büyük bir kör nokta olduğunu vurguladı: ülkede yaklaşık yarım milyon daire kiralanıyor, çoğu vergi beyannamesi olmadan. Benzer uygulamaların özel kliniklerde, düğün salonlarında, inşaatta, tarımda ve özel derslerde yaygın olduğunu; müşterilerin çoğunlukla nakit ödediğini ve makbuz almadığını söyledi.
Havuç ve sopa
Yetkililer sorunu çözmek için cezaları teşviklerle birleştiriyor: nakitsiz ödemeleri vergi indirimleriyle özendirirken ihlalciler için daha sert kurallar getiriliyor. Azerbaycan’ın %1,8’lik kayıt dışı payı bazı ülkelere kıyasla mütevazı görünse de, uzmanlar bu kısmın bile ciddi kayıplara yol açtığını — ve hem mali disiplini hem de kamu güvenini zedelediğini vurguluyor.
