Ermeni siyaset bilimci Norair Dunamalyan’ın ReOpen Media Rusya kanalında yaptığı son yorumlar, Erivan’ın değişen rotasının hem Moskova ile ilişkilerini hem de bölgesel güç dengesini nasıl yeniden şekillendirdiğine dair bir pencere sunuyor.
Onun analizi, Rusya–Ermenistan ilişkilerinde temel bir dönüşümü, Ermenistan’ın temkinli Avrupa yönelimini ve artık Güney Kafkasya jeopolitiğini tanımlayan ulaşım ve enerji koridorlarının artan ağırlığını vurguluyor.
Rusya-Ermenistan: İttifaktan “İstikrarlı Sorunlara”
Dunamalyan, 2020’den bu yana ikili ilişkileri “istikrarlı sorunlu” olarak tanımlıyor. Uzun süre Ermenistan’ın Rusya’ya bağımlılığını sabitleyen Karabağ faktörünün sona ermesi, hem resmi bağları hem de kamuoyundaki algıları değiştirdi. Ancak yapısal bağımlılık devam ediyor: Ermenistan hâlâ enerji, ulaşım altyapısı ve güvenlik garantileri için Rusya’ya bağımlı, siyasi söylem Batı’ya yönelse de.
Sözde Avrupa entegrasyonu süreci, büyük ölçüde deklaratif olup, 2026 seçimleri öncesinde iç desteği harekete geçirmeyi amaçlıyor. Erivan, Moskova ile geri dönülmez bir kopuştan kaçınarak bağımsızlık sinyali vermek için “AB standartlarını” öne çıkarıyor ancak tam üyelik taahhüdünde bulunmuyor.
Moskova’nın Temkinli Duruşu
Ukrayna savaşıyla meşgul olan Rusya, Erivan’la gerilimi açık çatışmaya dönüştürmekten kaçındı. Bunun yerine ekonomik ve ticari baskı uygularken yumuşak diplomatik angajmanı sürdüren karma bir yaklaşım benimsiyor.
Dunamalyan, Moskova’nın Ermenistan’ın Rus gazı, demiryolları veya nükleer enerjisine olan bağımlılığından hızla kurtulamayacağını bildiğini vurguluyor. Bu nedenle Rusya, güvenlik garantörü olarak geleneksel imajı aşınsa da nüfuz araçlarını elinde tutuyor.
2020 Sonrası Güvenlik Mimarisi
İkinci Karabağ Savaşı ve 2023’te Karabağ’dan Ermenilerin kitlesel göçü eski güç dengesini dağıttı. Azerbaycan’ın etkisi artarken, Türkiye, İran ve daha geniş Orta Doğu dinamikleri - İran–İsrail geriliminden Çin’i Avrupa’ya bağlayan ulaşım koridorlarına kadar - Güney Kafkasya haritasını yeniden şekillendiriyor.
Bu ortamda Rusya’yı artık bölgesel güvenliğin garantörü olarak tanımlamak doğru değil. Bunun yerine tek bir hegemonun bulunmadığı yeni, tanımsız bir güvenlik sistemi ortaya çıkıyor.
Ulaşım Koridorları: Asıl Mücadele Alanı
Siyasetin ötesinde altyapı belirleyici olabilir. Moskova’nın stratejik önceliği, Rusya’yı İran ve Hindistan’a bağlayan Kuzey-Güney Koridorudur. Bu olmadan Rusya, Avrasya ticaret akışlarından dışlanma riskiyle karşı karşıya kalır. Buna karşılık, Çin’den Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden Avrupa’ya uzanan Orta Koridor, Rusya’yı baypas eder ve yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir izolasyon aracı olarak sunulur.
Burada Ermenistan dışlanmayla karşı karşıya. Kars’tan Nahçıvan’a uzanan Türkiye destekli demiryolu hatları Ermenistan topraklarını baypas ediyor ve yalnızca Sünik üzerinden 42 kilometrelik dar bir geçiş bırakıyor. Dunamalyan, 2030–2032 yıllarında birçok projenin tamamlanmasıyla Ermenistan’ın Avrasya bağlantısının dışında kalma riski taşıdığını uyarıyor.
Kazakistan, ABD ve Çin
ABD–Kazak iş birliği konusunda Dunamalyan şüpheci. Astana’nın Amerikan lokomotifleri satın almasını sembolik görüyor; bu, Kazakistan’ın Washington’la bağlarını derinleştirme isteğini yansıtıyor. Buna karşılık, Çin’in Orta Asya genelinde demiryolu ve lojistiğe yaptığı yatırımlar çok daha ağırlıklı, çünkü kalıcı altyapı inşa ediyorlar.
Petrol, Yaptırımlar ve Azerbaycan’ın Direnci
Enerjiye gelirsek, Dunamalyan AB’nin Azerbaycan tankerlerine getirdiği kısıtlamaları itibar kaybı olarak değerlendirse de bunları sistemik bir tehdit olarak görmüyor. Azerbaycan, hidrokarbon ithalatına istekli İtalya ve Birleşik Krallık gibi yakın ortaklara sahip. Daha önemlisi, Azerbaycan’ın tüm Avrupa’ya yetecek hacimleri yok; önemi, Güney Avrupa ve Balkanları besleyen Güney Gaz Koridoru’nda yatıyor.
Ayrıca Rus petrol ve gazının Azerbaycan ve Türk rotaları üzerinden geçişine dair spekülasyonun jeopolitik karmaşıklık eklediğini öne sürüyor. Bu arada, Ukrayna’daki SOCAR altyapısına yönelik saldırılar zarar verici olsa da Azerbaycan’ın genel enerji stratejisi için belirleyici değil.
Pragmatizm İdeolojinin Üstünde
Dunamalyan’ın analizi, Ermenistan’ın ilan ettiği Batı yöneliminin yapısal gerçeklerle sınırlı olduğunu ortaya koyuyor. Rusya, zayıflamış olsa da kaldıraç araçlarını elinde tutuyor; Azerbaycan ise bir enerji ve transit merkezi olarak güçleniyor. Belirleyici alan, 2030’lara kadar güç dengesini şekillendirecek altyapıdır - boru hatları, demiryolları ve koridorlar.
Ona göre Rusya’nın dış politikası daha “pragmatik” hale geldi; Ukrayna, Belarus ve yakın cephe odaklı, Ermenistan’ın AB’ye yönelik söylemsel flörtüne ise tolerans gösteriyor. Ancak Erivan için risk stratejik marjinalleşmedir: Avrupa hayalleri ile kendi topraklarını baypas eden ulaşım yollarının sert coğrafyası arasında sıkışmak.
