Önleyici sağlık hizmetleri her zaman sağlığın temeli olarak görülmüştür. Ancak Azerbaycan’da tam kapsamlı vücut taraması (check-up) bugün birçok kişi için hâlâ yüksek maliyet nedeniyle ulaşılması güç bir hizmettir.
“Biz Azerbaycanlılar genellikle doktora ancak bir problem çıktığında gideriz. En büyük neden, muayene ve analizlerin pahalı olması. Check-up 100 manat civarında olsa, eminim herkes yılda en az iki kez giderdi,” diyor vatandaşlardan biri.
Gerçekte özel kliniklerde check-up paketleri 100 manattan başlıyor, ancak kapsamına göre birkaç kat artabiliyor. Birçok tıp merkezi standart ve premium paketler sunarak çok katmanlı bir sistem uyguluyor.
Tıp uzmanı Rasif Bagirov, yılda iki kez kapsamlı taramadan geçmenin önemine dikkat çekiyor ve klinikler arasında fiyat farklarının büyük olduğunu belirtiyor:
“Her kurum fiyatlarını kendi itibarı ve pazar konumuna göre belirliyor. Ancak fiyat farkı her zaman analiz kalitesindeki fark anlamına gelmez; sonuçta test, nerede yapılırsa yapılsın aynı testtir.”
Bagirov ayrıca endişe verici bir eğilimi vurguluyor:
“Eskiden sağlık sigortası kapsamındayken hastalar tam check-up yaptırabiliyordu. Son zamanlarda bu kapsam daraldı — vatandaşlara yalnızca birkaç temel analiz öneriliyor. Oysa tam kapsamlı taramalar sigorta paketlerine dahil edilmeli, özellikle doktora nadiren gidenler için.”
Parlamento Sağlık Komitesi başkan yardımcısı Raşad Mahmudov, fiyat farklarını birkaç faktörle açıklıyor:
“Tıbbi altyapı, cihaz kalitesi ve personelin uzmanlık düzeyi maliyeti belirliyor. Yüksek teknolojili incelemeler — MR, BT ve hormon ya da tümör belirteçleri gibi özel testler — fiyatı ciddi şekilde yükseltiyor.”
Mahmudov’a göre fiyat artışının ana nedeni, “kliniklerin yurt dışından almak zorunda olduğu ithal reaktifler ve laboratuvar ekipmanlarının yüksek maliyetidir.”
O ayrıca paket çeşitliliğine de dikkat çekiyor:
“Check-up programları erkekler, kadınlar, gençler, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için farklı içeriklere sahiptir. Bu da fiyatı etkiliyor. Ülkemizde check-up hizmetleri yalnızca ticari temelde sunulmakta, devlet tarafından finanse edilmemektedir.”
Mahmudov, mevcut sigorta sisteminin daha çok hastalıkların teşhisi ve tedavisine odaklandığını belirtiyor:
“Sağlıklı bireylerin düzenli kontrolü şu anda öncelik değil. Ancak gelecekte önleyici tıbbın temel sigorta paketine dâhil edilmesi kaçınılmaz. Bu, Azerbaycan’da koruyucu sağlık sisteminin gelişimi için önemli bir adım olacaktır.”
Zorunlu Sağlık Sigortası Devlet Ajansı’nın açıklamasına göre, laboratuvar, radyolojik ve fizyoterapi hizmetleri yalnızca doktorun tıbbi gerekçe göstermesi halinde sigorta kapsamında sağlanıyor.
Belirti veya şikâyet bulunmayan kişilere yönelik önleyici check-up’lar mevcut temel sigorta kapsamına girmiyor.
