Azerbaycan’da aileye bağlılık ve büyüklere saygı, hem kültürel hem de İslâmî değerlerin temeli kabul edilir. Bu yüzden yaşlı ebeveynleri bakım evlerine göndermek hâlâ ayıp sayılıyor. Ama perde arkasında gerçek hızla değişiyor: evlatları ve geniş aileleri olsa bile, giderek daha fazla yaşlı insan izolasyon, ihmal ve duygusal terk edilmişlik yaşıyor.
Kușaklar Arası Uçurum
Sosyolog Mais Garaev, kuşaklar arasındaki duygusal kopuşun yadsınamaz hâle geldiğini söylüyor:
“Bu değişimler sadece Azerbaycan’a özgü değil - küresel bir trend. Geleneksel bağlar çöküyor. Eskiden ebeveynlere saygı ve itaat normdu. Şimdi birçok yaşlı, çocuklarından ilgisizlik veya bencillik gördüğünden şikayet ediyor.”
Zamana Uymak
“Bir söz vardır: çocuklar anne‑babalarından ziyade çağlarına aittir,” diyor Garaev.
Yalnız bırakılan, sosyal hayattan koparılan yaşlılar çoğu zaman depresyona sürükleniyor - bu da hem ruhî hem de bedensel sağlıklarını yutuyor.
Onurlu Alternatif Olarak Bakım Evleri
“Bu tür durumlarda yaşıtlarıyla yaşadıkları özel tesisler - tek onurlu seçenek olabilir. Türkiye örneğinde ‘huzur evleri’ deniyor - isim aynı zamanda amacını da anlatıyor: huzur.”
Az Seçenek, Kısıtlı Kapasite
Azerbaycan’da şu anda yaşlılar için devletin işlettiği tam ölçekli tek bir bakım evi var; burada 70 yaş üstü 274 kişi kalıyor. Çoğu artık kendine bakamıyor. Diğer tesisler savaş ve çalışma gazileri için, fakat ülke genelinde yaşlı bakımı altyapısı ciddi anlamda eksik.
Kültürel Tabu Ama Değişiyor
Garaev, “Ebeveynleri bakıma vermek hala utanç verici kabul ediliyor” diyor. “Ama yaşam düzenleri değiştikçe gerçek şu: birçok yaşlı, finansal yük olarak görülüyor. Çocuklarının evinde sessizce acı çekiyor, düşen statülerinden utanıyor.”
Garaev, bu eski zihniyetin değişmesi gerektiğine inanıyor:
“Geleceğin bakım tesisleri, geçmişin kasvetli kurumlarına benzememeli. Canlı, yaşa uygun etkinlikler sunan, bağımsızlığı ve amaç hissini destekleyen mekanlar olmalı. Emeklilik maaşını torunlara harcamak yerine, birçok yaşlı kendi yaşam kalitesini yükseltecek şekilde kullanabilir.”
İleriye Doğru Yol
Garaev, yaşlı bakımı konusunda ciddi politika tartışmaları ve pratik yenilikler gerektiğini savunuyor:
“Türkiye gibi ülkelerden öğrenmeliyiz. Talep artıyor - görmezden gelmek yok olmayacağı anlamına gelir.”
Azerbaycan, demografik ve aile dinamiklerindeki değişimlerle yüzleşirken, zor ama kaçınılmaz bir soruyla karşı karşıya: Ya yaşlı ebeveynleri ihmal içinde evde bırakmak mı daha onurlu, yoksa gelenekleri yeniden düşünerek profesyonel bakım sağlayarak mı?
