Domates ve salatalık, her Azerbaycan sofrasının vazgeçilmezleri, başkentin süpermarketlerinde ve pazarlarda bir anda hararetli sohbetlerin konusu haline geldi. Eskiden tazelik ve lezzet üzerine yapılan küçük konuşmalar, fiyatlarla ilgili şikâyetlere dönüştü; çünkü fiyatlar önceki sonbaharlara kıyasla çok daha sert arttı.
Hava koşulları ve arz boşluğu
Üretici Eldar Hüseynov, Kaspiy gazetesine yaptığı açıklamada artışı kuzeydeki şiddetli yağmurlara bağladı: “Haçmaz’daki tarlalar sular altında kaldı, seralardaki ürünler zaten tükendi. Yeni hasatlar henüz hazır değil, bu yüzden arzda boşluk var. Salatalıkta bulutlu hava verimi düşürdü. Bu ürün güneşe ihtiyaç duyar.”
Yüksek fiyatların Kasım sonuna kadar sürebileceği konusunda uyardı, ancak Şemkir ve Salyan’dan gelecek hasatlar sıkıntıyı hafifletebilir.
Yapısal faktörler ve gizli maliyetler
Lenkeran Devlet Üniversitesi öğretim görevlisi Nahid Azizli’ye göre, bu eğilim aynı zamanda yapısal baskılarla da bağlantılı: seraların ısıtılması için enerji maliyetleri, artan gübre fiyatları, ulaşım masrafları ve Azerbaycan’ın büyüyen domates ihracatı.
“Bazı durumlarda toptan–perakende zinciri fiyatları yapay olarak şişiriyor. Çiftçiler ucuza satıyor, ama ürün Bakü tezgâhına ulaşana kadar fiyatlar iki–üç katına çıkabiliyor,” dedi.
Mevsimsel ve spekülatif
Uzmanlar artışın büyük ölçüde mevsimsel olduğu, fakat fırsatçı zamların da rol oynadığı konusunda hemfikir. Arz açığı, tüccarlara fiyatları yukarı çekme imkânı tanıyor.
Ne yapılabilir
Ekonomistler mevsimsel ithalatın kolaylaştırılmasını, sera üreticilerine enerji sübvansiyonu verilmesini ve piyasada spekülasyonu sınırlamak için denetimlerin sıkılaştırılmasını öneriyor. Kısa vadede yeni hasatlar geldikçe fiyatlar yumuşayabilir. Ancak uzun vadeli istikrar, modern seralara, damla sulamaya ve lojistik altyapıya yapılacak yatırımlara bağlı.
