Moskova, Güney Kafkasya’daki eski etki sisteminin değiştiğini anlıyor ancak yeni siyasi gerçeği kabullenmeye hazır değil.
Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü üzerinden Ermenistan’a baskı kurma girişimleri artık eskisi kadar sonuç vermiyor. Rusya’nın ülkedeki askerî varlığının geleceği ise yıllarca sürebilecek müzakerelere konu olabilir.
Azerbaycanlı siyasetçi Natig Caferli bu değerlendirmeyi, Ermeni uzman Areg Koçinyan ile bölgesel güç dengesindeki değişimleri ele aldığı PressClubTV’nin Temas Hattı programında yaptı.
Tartışma, Ermenistan’ın Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’ne (KGAÖ) katılımına ilişkin yeni karar ve açıklamalar ile Rus güçlerinin Ermenistan’daki geleceği hakkındaki soruların ardından geldi.
Koçinyan, Moskova’nın Ermenistan’ın KGAÖ üyeliğini ve Rus askerî üssünü Erivan üzerinde baskı aracı olarak kullanmaya devam ettiğini söyledi. Ona göre Ermeni hükümeti artık Rusya’nın güvenlik garantilerini alternatifsiz görmüyor.
Caferli, Rus makamlarının yaşanan değişimlerin boyutunu anlamadığı yönündeki görüşe karşı çıktı. “Anlıyor, fakat kabul etmiyor” diyen Caferli’ye göre Moskova değişimin farkında, ancak onlarca yılda kurulan etki mekanizmalarının giderek zayıflamasını kabullenemiyor.
KGAÖ baskı aracı olarak değer kaybediyor
Caferli, KGAÖ modelini eleştirerek örgütün ilan ettiği kolektif güvenlik rolünü yerine getirip getiremediğini sorguladı.
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş sırasında bile ittifakın diğer üyelerinin Rusya’nın savunmasına doğrudan katılmadığını belirtti. Bunun örgütün pratik etkinliğinin sınırlı olduğunu gösterdiğini savundu.
Caferli’ye göre Moskova, eski Sovyet coğrafyasındaki entegrasyon yapılarını yalnızca iş birliği için değil, komşu ülkelerin dış politikasını yönlendirme kapasitesini korumak amacıyla da kullandı.
Ermenistan örneğinde Rus yönetiminin, örgütle ilişkileri bitirme kararının bile Moskova’dan gelmesi gerektiğini göstermeye çalıştığını söyledi. Bunun esas olarak siyasi kontrol ve nüfuz gösterisi meselesi olduğunu belirtti.
Rus askerî üssü sıradaki anlaşmazlık olabilir
Ermenistan’ın KGAÖ’ye fiilî katılımını askıya alması, Rusya’nın ülkedeki askerî varlığını otomatik olarak sona erdirmiyor.
Caferli, Moskova-Erivan gündeminde kalacak üç başlık saydı: Rusya’nın 102. Askerî Üssü’nün geleceği, Rus güçlerinin Ermenistan sınırlarını korumadaki rolü ve Rus askerlerinin Ermenistan topraklarında kalma koşulları.
Bu konulardaki görüşmelerin birkaç yıl sürebileceğini öngördü.
Koçinyan ise Moskova’nın üssün çekilebileceği yönündeki eski uyarılarının artık Erivan’da ciddi bir argüman olarak görülmediğini söyledi. Ermeni toplumunda Rus güvenlik garantilerine duyulan güvensizliğin arttığını, Moskova’nın bazı adımlarının ayrıca bir risk kaynağı sayıldığını belirtti.
Bu, uzmanın değerlendirmesi; Ermenistan hükümetinin üssün kaldırılması yönünde karar aldığına dair bir kanıt değil.
KGAÖ’den ayrılmak üs sorununu çözmez
Açıklamalar, Ermenistan’ın KGAÖ’deki pratik katılımını azaltmayı sürdürdüğü dönemde geldi. Erivan, üyelik aidatını ödemediği için 11 Kasım’da örgütteki oy hakkını kaybetti. Ermenistan resmen üye kalmaya devam ederken Rus üssü Gümrü’de faaliyetini sürdürüyor.
Koçinyan’a göre KGAÖ katılımının sona ermesi artık Erivan’da etkin bir savunma mekanizmasının kaybı olarak görülmüyor. Siyasi tartışmalar giderek Rus askerî varlığının ülkenin güncel güvenlik çıkarlarına hizmet edip etmediğine odaklanıyor.
Caferli, Moskova’nın Rusya’nın katılımıyla kurulan entegrasyon yapılarından ülkelerin hangi koşullarda ayrılacağını belirleme hakkını kendisinde tutmaya çalıştığını söyledi.
Askerî üssün geleceği, resmî KGAÖ üyeliğinden farklı olarak ayrı müzakereler gerektirecek. Caferli’ye göre önümüzdeki yıllarda Moskova-Erivan ilişkilerinin en zor başlıklarından biri Ermenistan’ın örgütteki hukuki statüsünden çok Rus askerî varlığı olacak.
Caferli, Rusya’nın yalnızca siyasi ve askerî-kurumsal baskıyla eski bölgesel düzeni yeniden kurabilecek durumda olmadığını, fakat Moskova’nın yeni gerçeği kabul etmemesinin Güney Kafkasya’daki gelişmeleri zorlaştırmaya devam edeceğini söyledi.
AZE.US’taki İngilizce orijinal: Russia Understands the South Caucasus Is Changing but Cannot Accept It


