Ulviyya Baghirova’nın kaleminden
Ağustos 2008 savaşının üzerinden 18 yıl geçti. Rusya ile Gürcistan birbiriyle ticaret yapıyor, doğrudan uçuşlar yeniden başladı ve vize koşulları hafifledi. Buna karşın diplomatik ilişkiler hâlâ kesik, Rus birlikleri Abhazya ve Güney Osetya’da bulunuyor ve bölgelerin siyasi statüsü çözümsüz kalıyor. Yeni bir büyük savaşın yaşanmaması belli ölçüde istikrar sağladı; ancak kalıcı bir çözüm üretmedi.
Azerbaycan açısından bu, iki komşu arasındaki bir anlaşmazlıktan ibaret değil. Gürcistan, Azerbaycan petrol ve doğal gazını uluslararası pazarlara taşıyor ve ülkeyi daha geniş ulaşım ağlarına bağlıyor. Bu güzergâhlar Abhazya veya Güney Osetya’dan geçmese de yeni bir tırmanma ticareti aksatabilir, yatırımcıları tedirgin edebilir ve Güney Kafkasya’nın Asya ile Avrupa arasında güvenilir bir bağlantı olduğu yönündeki güveni zedeleyebilir.
Siyasi çıkmaz neden sürüyor?
Çatışmalar Sovyetler Birliği’nin dağılması sırasında ortaya çıktı. Güney Osetya’da 1991-1992, Abhazya’da 1992-1993 yıllarında yaşanan çatışmalar ölümlere, yerinden edilmelere ve toplumlar arasında kalıcı bölünmelere yol açtı. Ateşkesler çatışmayı durdurdu, fakat siyasi anlaşmazlıkları çözmedi. Yıllarca sonuçsuz kalan müzakereler ve artan gerilim, Ağustos 2008’deki beş günlük Rusya-Gürcistan savaşından önce geldi. Moskova, 26 Ağustos’ta iki bölgeyi bağımsız devlet olarak tanıdı; Gürcistan ve uluslararası toplumun büyük bölümü bu kararı reddetti.
Rusya çıkmazın merkezinde bulunuyor. Askerî varlığı ile siyasi, mali ve güvenlik desteği iki bölgeyi Moskova’ya büyük ölçüde bağımlı hâle getirdi. Bu nedenle Rusya yalnızca dışarıdan arabulucu değil, bölgelerin geleceği üzerinde önemli etkiye sahip bir aktör konumunda.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 21 Ocak 2021 tarihli Gürcistan/Rusya (II) kararında Rusya’nın Ağustos 2008 ateşkesinden sonra Abhazya ve Güney Osetya üzerinde etkin kontrol uyguladığına hükmetti. Mahkeme ayrıca Gürcü vatandaşlarının evlerine dönememesiyle ilgili ihlal tespit etti. Bu bulgular insan hakları ihlallerindeki sorumluluğa ilişkindi; karar bölgelerin siyasi statüsünü çözmedi.
Moskova, tanıma kararını meşru; askerî varlığını ise güvenlik garantisi olarak sunuyor. Gürcistan, bölgeleri uluslararası alanda tanınan topraklarının işgal altındaki parçaları sayıyor. Yerel toplumların da kalıcı bir çözümde ele alınması gereken siyasi kaygıları ve korkuları bulunuyor. Gürcistan toprak kaybını kabul etmeyecek, Rusya ise tanıma kararını geri çevirmeye istekli görünmüyor.
Diplomatik ilişki olmadan ticaret
Ekonomik bağlar buna rağmen gelişti. Gürcistan, Gürcü Rüyası’nın iktidara gelmesinden önce, 2012’de Rus vatandaşlarına vize zorunluluğunu kaldırdı. Yeni hükümet, toprak bütünlüğü tutumunu korurken Moskova’yla ilişkileri iyileştirmeye çalıştı. Rusya Mayıs 2023’te Gürcistan vatandaşları için kısa süreli vizesiz seyahati başlattı ve doğrudan uçuş yasağını kaldırdı. Ekim 2024’te vizesiz rejimi çalışma ve öğrenimi de kapsayacak şekilde genişletti.
Gürcistan Ulusal İstatistik Ofisinin ön verilerine göre iki ülke arasındaki mal ticareti Ocak-Eylül 2026 döneminde yaklaşık 2,21 milyar dolara ulaştı. Bu rakam yalnızca mal ticaretini kapsıyor; hizmetleri ve ekonomik ilişkilerin tamamını içermiyor. Gürcistan’ın Rusya’dan ithalatı, bu ülkeye ihracatının belirgin biçimde üzerinde kaldı.
Siyasi sınır ise açık. Başbakan İrakli Kobakhidze, 11 Ağustos 2026’da Moskova Abhazya ve Güney Osetya’yı bağımsız olarak tanımayı sürdürdükçe diplomatik ilişkilerin yeniden kurulamayacağını söyledi. Hükümetin barışçı çözüm taahhüdünü de yineledi.
Bana göre bu tablo, Rusya-Gürcistan ilişkilerindeki temel çelişkiyi gösteriyor. Ekonomik işbirliği çatışma teşviklerini azaltabilir ve iki taraftaki insanlara yarar sağlayabilir. Aynı zamanda çözümsüz durumun sürdürülmesini kolaylaştırabilir. Ticaret pratik bir temas kanalı sunuyor; fakat tarafları egemenlik, güvenlik veya yerinden edilmiş kişilerin hakları konusunda kendiliğinden anlaşmaya yaklaştırmıyor.
Ayırma hatlarında günlük yaşam
Çatışmadan etkilenen toplumlar açısından açık savaşın olmaması normal yaşamın geri döndüğü anlamına gelmiyor. Hareket kısıtlamaları, gözaltılar, çitler ve diğer engeller akrabalara, tarım arazilerine ve sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırabiliyor. Bu sorunlar, hükümetler arası ilişkiler görece sakin görünse bile ayırma hatlarını sürekli bir güvensizlik kaynağı hâline getiriyor.
Sınırlı iyileşmeler de yaşandı. AB ve AGİT kolaylaştırıcıları, 8 Eylül 2026 Ergneti toplantısında Güney Osetya idari sınırından geçiş imkânlarının artmasını memnuniyetle karşıladı. 22 Ekim toplantısında da Eylül değişikliklerini olumlu bulurken geçiş noktalarının tamamen açılması çağrısında bulundu. Bazı tutukluların serbest bırakılmasını memnuniyetle karşıladılar, ancak devam eden gözaltılarla ilgili kaygılarını da dile getirdiler. Kolaylıklar bölge sakinleri için önemli; kısıtlamalar ise sona ermiş değil.
Riskler ölümcül olabiliyor. Gürcistan vatandaşı Tamaz Ginturi, Kasım 2023’te Güney Osetya ayırma hattı yakınında Rus sınır muhafızları tarafından öldürüldü. Avrupa Parlamentosu cinayeti kınadı. Ölüm, yerel bir olayın geniş çaplı askerî çatışma olmadan da ağır sonuçlar doğurabileceğini gösterdi.
Yerinden edilmiş ailelerin evlerine dönememesi bir başka çözümsüz sorun. Bir kuşak ayrılıkla büyüdü; uzun süreli izolasyon güvenin yeniden kurulmasını zorlaştırıyor. Kalıcı çözüm, siyasi statü ve güvenlik düzenlemelerinin yanında etkilenen insanların hak ve ihtiyaçlarını da ele almalı. Daha geniş müzakereler sürerken günlük yaşamı güvenli hâle getirecek pratik adımlar değerini koruyor.
Bölgesel istikrar neden önemli?
Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı ve Güney Kafkasya doğal gaz boru hattı, Azerbaycan enerjisini Gürcistan üzerinden taşıyor. Orta Koridor da iki ülkeye Asya-Avrupa ticaretinde önemli rol veriyor. Bu bağlantılar Gürcistan’daki istikrarı Azerbaycan için doğrudan ekonomik ve güvenlik çıkarına dönüştürüyor.
2008 savaşı transit güzergâhların kırılganlığını gösterdi. BP, boru hatlarında hasar bulunmadığını bildirmesine rağmen tedbir olarak Bakü-Supsa petrol boru hattı ile Güney Kafkasya doğal gaz boru hattının işletimini geçici olarak durdurdu. Bir kriz, hatlara doğrudan saldırı olmadan da enerji taşımacılığını kesintiye uğratabilir.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 6 Nisan 2026 Gürcistan ziyareti sırasında iki lider karşılıklı toprak bütünlüğü desteğini yineledi ve enerji ile ulaşım işbirliğini öne çıkardı. Kobakhidze, Orta Koridor’un artan önemini vurguladı. Ortaklıkları bölgesel işbirliğinin neler sağlayabileceğini, çözümsüz çatışmaların neden doğrudan etkilenen bölgelerin ötesinde de kaygı yarattığını gösteriyor.
Uluslararası mekanizmalar riski sınırlamaya yardımcı oluyor. Cenevre Uluslararası Görüşmeleri diyalog kanallarını açık tutarken AB İzleme Misyonu yeni çatışmaları önlemeye ve güven oluşturmaya çalışıyor. Misyonun görev alanı Gürcistan’ın tamamını kapsıyor; ancak fiilî yönetimler gözlemcilerin Abhazya ve Güney Osetya’ya girişine izin vermiyor.
Savaşın üzerinden 18 yıl geçtikten sonra yeni çatışmalar kaçınılmaz değil. Tehlike, istikrarsızlığın siyasi, askerî ve insani nedenlerinin çözümsüz bırakılmasında yatıyor. Ekonomik bağlar, diyalog ve kolaylaştırılmış geçişler gerilimi azaltabilir. Kalıcı barış için güvenilir güvenlik düzenlemeleri, haklara saygı ve etkilenen toplumların korku ve ayrılık olmadan yaşayabileceği bir gelecek de gerekiyor.
Yazar hakkında
Ulviyya Baghirova, Azerbaycan’da Bakü Devlet Üniversitesi ile Bakü Slavyan Üniversitesinde öğretim görevlisi ve Bakü Devlet Üniversitesinde tarih alanında doktora araştırmacısıdır. Tezi, 1991-2022 döneminde Rusya-Gürcistan ilişkilerinde Abhazya ve Güney Osetya’yı inceliyor. Çalışma alanları uluslararası güvenlik, uluslararası ilişkiler, bölgesel çatışmalar ve siyasi tarihi kapsıyor.
Öne çıkan fotoğraf: Igor Solkin / Unsplash.
Orijinal kaynak: AZE.US


