Abhazya ve Güney Osetya: Güney Kafkasya’yı Hâlâ Şekillendiren Çatışmalar

Ulviyya Baghirova’nın kaleminden

Ağustos 2008 savaşının üzerinden 18 yıl geçti. Rusya ile Gürcistan birbiriyle ticaret yapıyor, doğrudan uçuşlar yeniden başladı ve vize koşulları hafifledi. Buna karşın diplomatik ilişkiler hâlâ kesik, Rus birlikleri Abhazya ve Güney Osetya’da bulunuyor ve bölgelerin siyasi statüsü çözümsüz kalıyor. Yeni bir büyük savaşın yaşanmaması belli ölçüde istikrar sağladı; ancak kalıcı bir çözüm üretmedi.

Azerbaycan açısından bu, iki komşu arasındaki bir anlaşmazlıktan ibaret değil. Gürcistan, Azerbaycan petrol ve doğal gazını uluslararası pazarlara taşıyor ve ülkeyi daha geniş ulaşım ağlarına bağlıyor. Bu güzergâhlar Abhazya veya Güney Osetya’dan geçmese de yeni bir tırmanma ticareti aksatabilir, yatırımcıları tedirgin edebilir ve Güney Kafkasya’nın Asya ile Avrupa arasında güvenilir bir bağlantı olduğu yönündeki güveni zedeleyebilir.

Siyasi çıkmaz neden sürüyor?

Çatışmalar Sovyetler Birliği’nin dağılması sırasında ortaya çıktı. Güney Osetya’da 1991-1992, Abhazya’da 1992-1993 yıllarında yaşanan çatışmalar ölümlere, yerinden edilmelere ve toplumlar arasında kalıcı bölünmelere yol açtı. Ateşkesler çatışmayı durdurdu, fakat siyasi anlaşmazlıkları çözmedi. Yıllarca sonuçsuz kalan müzakereler ve artan gerilim, Ağustos 2008’deki beş günlük Rusya-Gürcistan savaşından önce geldi. Moskova, 26 Ağustos’ta iki bölgeyi bağımsız devlet olarak tanıdı; Gürcistan ve uluslararası toplumun büyük bölümü bu kararı reddetti.

Rusya çıkmazın merkezinde bulunuyor. Askerî varlığı ile siyasi, mali ve güvenlik desteği iki bölgeyi Moskova’ya büyük ölçüde bağımlı hâle getirdi. Bu nedenle Rusya yalnızca dışarıdan arabulucu değil, bölgelerin geleceği üzerinde önemli etkiye sahip bir aktör konumunda.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 21 Ocak 2021 tarihli Gürcistan/Rusya (II) kararında Rusya’nın Ağustos 2008 ateşkesinden sonra Abhazya ve Güney Osetya üzerinde etkin kontrol uyguladığına hükmetti. Mahkeme ayrıca Gürcü vatandaşlarının evlerine dönememesiyle ilgili ihlal tespit etti. Bu bulgular insan hakları ihlallerindeki sorumluluğa ilişkindi; karar bölgelerin siyasi statüsünü çözmedi.

Moskova, tanıma kararını meşru; askerî varlığını ise güvenlik garantisi olarak sunuyor. Gürcistan, bölgeleri uluslararası alanda tanınan topraklarının işgal altındaki parçaları sayıyor. Yerel toplumların da kalıcı bir çözümde ele alınması gereken siyasi kaygıları ve korkuları bulunuyor. Gürcistan toprak kaybını kabul etmeyecek, Rusya ise tanıma kararını geri çevirmeye istekli görünmüyor.

Diplomatik ilişki olmadan ticaret

Ekonomik bağlar buna rağmen gelişti. Gürcistan, Gürcü Rüyası’nın iktidara gelmesinden önce, 2012’de Rus vatandaşlarına vize zorunluluğunu kaldırdı. Yeni hükümet, toprak bütünlüğü tutumunu korurken Moskova’yla ilişkileri iyileştirmeye çalıştı. Rusya Mayıs 2023’te Gürcistan vatandaşları için kısa süreli vizesiz seyahati başlattı ve doğrudan uçuş yasağını kaldırdı. Ekim 2024’te vizesiz rejimi çalışma ve öğrenimi de kapsayacak şekilde genişletti.

Gürcistan Ulusal İstatistik Ofisinin ön verilerine göre iki ülke arasındaki mal ticareti Ocak-Eylül 2026 döneminde yaklaşık 2,21 milyar dolara ulaştı. Bu rakam yalnızca mal ticaretini kapsıyor; hizmetleri ve ekonomik ilişkilerin tamamını içermiyor. Gürcistan’ın Rusya’dan ithalatı, bu ülkeye ihracatının belirgin biçimde üzerinde kaldı.

Siyasi sınır ise açık. Başbakan İrakli Kobakhidze, 11 Ağustos 2026’da Moskova Abhazya ve Güney Osetya’yı bağımsız olarak tanımayı sürdürdükçe diplomatik ilişkilerin yeniden kurulamayacağını söyledi. Hükümetin barışçı çözüm taahhüdünü de yineledi.

Bana göre bu tablo, Rusya-Gürcistan ilişkilerindeki temel çelişkiyi gösteriyor. Ekonomik işbirliği çatışma teşviklerini azaltabilir ve iki taraftaki insanlara yarar sağlayabilir. Aynı zamanda çözümsüz durumun sürdürülmesini kolaylaştırabilir. Ticaret pratik bir temas kanalı sunuyor; fakat tarafları egemenlik, güvenlik veya yerinden edilmiş kişilerin hakları konusunda kendiliğinden anlaşmaya yaklaştırmıyor.

Ayırma hatlarında günlük yaşam

Çatışmadan etkilenen toplumlar açısından açık savaşın olmaması normal yaşamın geri döndüğü anlamına gelmiyor. Hareket kısıtlamaları, gözaltılar, çitler ve diğer engeller akrabalara, tarım arazilerine ve sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırabiliyor. Bu sorunlar, hükümetler arası ilişkiler görece sakin görünse bile ayırma hatlarını sürekli bir güvensizlik kaynağı hâline getiriyor.

Sınırlı iyileşmeler de yaşandı. AB ve AGİT kolaylaştırıcıları, 8 Eylül 2026 Ergneti toplantısında Güney Osetya idari sınırından geçiş imkânlarının artmasını memnuniyetle karşıladı. 22 Ekim toplantısında da Eylül değişikliklerini olumlu bulurken geçiş noktalarının tamamen açılması çağrısında bulundu. Bazı tutukluların serbest bırakılmasını memnuniyetle karşıladılar, ancak devam eden gözaltılarla ilgili kaygılarını da dile getirdiler. Kolaylıklar bölge sakinleri için önemli; kısıtlamalar ise sona ermiş değil.

Riskler ölümcül olabiliyor. Gürcistan vatandaşı Tamaz Ginturi, Kasım 2023’te Güney Osetya ayırma hattı yakınında Rus sınır muhafızları tarafından öldürüldü. Avrupa Parlamentosu cinayeti kınadı. Ölüm, yerel bir olayın geniş çaplı askerî çatışma olmadan da ağır sonuçlar doğurabileceğini gösterdi.

Yerinden edilmiş ailelerin evlerine dönememesi bir başka çözümsüz sorun. Bir kuşak ayrılıkla büyüdü; uzun süreli izolasyon güvenin yeniden kurulmasını zorlaştırıyor. Kalıcı çözüm, siyasi statü ve güvenlik düzenlemelerinin yanında etkilenen insanların hak ve ihtiyaçlarını da ele almalı. Daha geniş müzakereler sürerken günlük yaşamı güvenli hâle getirecek pratik adımlar değerini koruyor.

Bölgesel istikrar neden önemli?

Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı ve Güney Kafkasya doğal gaz boru hattı, Azerbaycan enerjisini Gürcistan üzerinden taşıyor. Orta Koridor da iki ülkeye Asya-Avrupa ticaretinde önemli rol veriyor. Bu bağlantılar Gürcistan’daki istikrarı Azerbaycan için doğrudan ekonomik ve güvenlik çıkarına dönüştürüyor.

2008 savaşı transit güzergâhların kırılganlığını gösterdi. BP, boru hatlarında hasar bulunmadığını bildirmesine rağmen tedbir olarak Bakü-Supsa petrol boru hattı ile Güney Kafkasya doğal gaz boru hattının işletimini geçici olarak durdurdu. Bir kriz, hatlara doğrudan saldırı olmadan da enerji taşımacılığını kesintiye uğratabilir.

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 6 Nisan 2026 Gürcistan ziyareti sırasında iki lider karşılıklı toprak bütünlüğü desteğini yineledi ve enerji ile ulaşım işbirliğini öne çıkardı. Kobakhidze, Orta Koridor’un artan önemini vurguladı. Ortaklıkları bölgesel işbirliğinin neler sağlayabileceğini, çözümsüz çatışmaların neden doğrudan etkilenen bölgelerin ötesinde de kaygı yarattığını gösteriyor.

Uluslararası mekanizmalar riski sınırlamaya yardımcı oluyor. Cenevre Uluslararası Görüşmeleri diyalog kanallarını açık tutarken AB İzleme Misyonu yeni çatışmaları önlemeye ve güven oluşturmaya çalışıyor. Misyonun görev alanı Gürcistan’ın tamamını kapsıyor; ancak fiilî yönetimler gözlemcilerin Abhazya ve Güney Osetya’ya girişine izin vermiyor.

Savaşın üzerinden 18 yıl geçtikten sonra yeni çatışmalar kaçınılmaz değil. Tehlike, istikrarsızlığın siyasi, askerî ve insani nedenlerinin çözümsüz bırakılmasında yatıyor. Ekonomik bağlar, diyalog ve kolaylaştırılmış geçişler gerilimi azaltabilir. Kalıcı barış için güvenilir güvenlik düzenlemeleri, haklara saygı ve etkilenen toplumların korku ve ayrılık olmadan yaşayabileceği bir gelecek de gerekiyor.

Yazar hakkında

Ulviyya Baghirova, Azerbaycan’da Bakü Devlet Üniversitesi ile Bakü Slavyan Üniversitesinde öğretim görevlisi ve Bakü Devlet Üniversitesinde tarih alanında doktora araştırmacısıdır. Tezi, 1991-2022 döneminde Rusya-Gürcistan ilişkilerinde Abhazya ve Güney Osetya’yı inceliyor. Çalışma alanları uluslararası güvenlik, uluslararası ilişkiler, bölgesel çatışmalar ve siyasi tarihi kapsıyor.

Öne çıkan fotoğraf: Igor Solkin / Unsplash.

Orijinal kaynak: AZE.US

En sonuncu

Kriviy Rih saldırısında iki kişi öldü, altısı çocuk 60 kişi yaralandı

Kriviy Rih'e düzenlenen füze ve İHA saldırısında iki kişi öldü; altısı çocuk 60 kişi tıbbi yardım aldı.

Paşinyan TRIPP tarihini düzeltti: Başlangıç 23 Kasım’da ilan edilecek

Nikol Paşinyan, TRIPP projesinin başlangıç duyurusunun 22 Kasım değil, 23 Kasım Pazartesi yapılacağını açıkladı.

Azerbaycan ve Vietnam petrol, LNG anlaşmaları ile doğrudan uçuşları hedefliyor

Azerbaycan ile Vietnam, uzun vadeli petrol ve sıvılaştırılmış doğal...

Paşinyan: TRIPP’in başlangıcı 22 Kasım’da ilan edilecek

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, TRIPP projesinin resmen başlatılacağının 22...

Aliyev, 2020 savaşındaki desteği için Vietnam’a teşekkür etti

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Vietnam’a 2020’deki 44 günlük savaş...

Vietnam: Azerbaycan bölgede önemli stratejik ortağımız

Vietnam Devlet Başkanı To Lam, Hanoi’nin Azerbaycan’ı bölgede sürekli...

Mammadov: Paşinyan barış sürecinde tüm kozlarını oynuyor

Ermenistan-Azerbaycan barış süreci belirleyici bir aşamaya giriyor. Azerbaycanlı siyaset...

Azerbaycan ve Vietnam ortak bildiri kabul etti, belgeler imzalandı

Azerbaycan ile Vietnam, Hanoi’deki üst düzey görüşmeleri ortak bildiri...

Azerbaycan’da yenidoğanlara hangi taramalar yapılmalı?

Yenidoğanlara yaşamlarının ilk günlerinde neonatal tarama ve işitme testi...

Mammadov: Vietnam Bakü için yeni bir önceliğe dönüşüyor

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Vietnam’a resmi ziyareti, Azerbaycan’ın dış politikasını...

Avrupa uyanıyor: Pasifizm çağı sona erdi

Vesti Baku Editoryal Avrupa onlarca yıl boyunca büyük savaşların tarih...

Bakü’de kiralar vergi indirimi sonrası yüzde 10 artabilir

Azerbaycan’da konut kira gelirlerinden alınan verginin yüzde 14’ten yüzde...

Trump: Ukrayna’ya güvenlik garantileri barış anlaşmasından sonra görüşülecek

ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantilerinin ancak...

Polonya: Rus saldırısı sırasında iki füze ve bir İHA ülke topraklarına düştü

Polonya makamları, Rusya’nın Ukrayna’ya düzenlediği geniş çaplı saldırı sırasında...

IŞİD-Horasan bağlantısı iddiasıyla iki Azerbaycan vatandaşı ülkeye getirildi

Yurt dışında gözaltına alınan iki Azerbaycan vatandaşı, IŞİD-Horasan Vilayeti...

Haberler

S&P, Azerbaycan İş Geliştirme Fonu’nun görünümünü pozitife yükseltti

S&P Global Ratings, Azerbaycan İş Geliştirme Fonu’nun uzun vadeli...

Moskova forumunda Karabağ için “bağımsızlık” söylemi yeniden gündeme geldi

Moskova’da düzenlenen bir forumda Ermeni bir siyasetçinin yaptığı açıklamalar,...

Tarım sektörüne yüzde 90 vergi indirimi ilk okumada kabul edildi

Azerbaycan Milli Meclisi, tarım sektörünün gelir ve kâr vergilerinden...

Azerbaycan’da havacılık ekiplerinin çalışma kuralları altı ay içinde belirlenecek

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in imzaladığı kararnameye göre Bakanlar Kurulu,...

Paşinyan: Yeni Ermenistan Anayasası Aliyev ile Dublin’de görüşüldü

Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, yeni Ermenistan Anayasası’nın kabulü ve...

Kiev saldırısında üç köprü hasar gördü, üç kişi öldü

Ukrayna makamlarına göre Kiev’e gece düzenlenen füze ve İHA...

Azerbaycan ve Gürcistan ticaret ile ulaşım bağlarını genişletecek

Azerbaycan ve Gürcistan, salı günü Bakü’de yapılan görüşmelerin ardından...

38 ülke Ukrayna’da kışın nükleer kaza riski konusunda uyardı

38 ülkeden nükleer ve radyasyon düzenleyicileri, Ukrayna’nın enerji sistemine yönelik saldırıların bu kış nükleer tesislerde kaza riskini artırdığı uyarısında bulundu.
spot_img

İlgili Haberler

Popular Categories

spot_imgspot_img