Ermenistan’ın yeni anayasa kabul etme girişimi, ülkeyi yeni bir parlamento seçimine götürebilir. Erivan aynı zamanda ticaret, enerji ve Avrasya Ekonomik Birliği’ndeki geleceği üzerinden Rusya’nın ekonomik baskısıyla karşı karşıya bulunuyor.
Gazeteci Arşaluys Mgdesyan, iki bağlantılı riski CivilNet’in haftalık değerlendirme programında ele aldı.
Tartışma, Başbakan Nikol Paşinyan’ın 22 Ekim’de yaptığı açıklamanın ardından gündeme geldi. Paşinyan, hükümetin yeni anayasa süreci için muhalefetin yeterli desteğini sağlayamaması halinde erken seçime gidilebileceğini söyledi.
Erken seçim muhalefete karşı baskı aracı olabilir
Mgdesyan’a göre Paşinyan’ın mesajı hem iç siyasi rakiplere hem de Azerbaycan’a yönelik. Başbakan muhalefete yeni bir halk yetkisi aramaya hazır olduğunu gösterirken, Bakü’ye anayasa değişikliğinin parlamentodaki prosedürlerden geçmesi gerektiğini anlatmaya çalışıyor.
Paşinyan’ın Sivil Sözleşme Partisi, anayasa değişikliğini başlatmak veya temel hükümleri referanduma götürmek için gereken üçte iki çoğunluğa sahip değil.
Azerbaycan, Bakü’nün toprak iddiası olarak yorumladığı ifadeler Ermenistan Anayasası’ndan çıkarılmadan nihai barış anlaşmasının imzalanmayacağını belirtiyor. Erivan bu yorumu reddediyor ancak yeni anayasa çalışmalarını iç siyasi programının parçası olarak sürdürüyor.
Mgdesyan, Azerbaycan’la barışın Paşinyan’ın temel siyasi vaatlerinden biri olduğunu söyledi. Erken seçim parlamentodaki direnci aşmak amacı taşıyabilir; ancak iktidar partisi daha büyük çoğunluğu garanti edemediği için seçim aynı zamanda yeni bir siyasi risk oluşturuyor.
Ulaşım ve ticaret üzerinden barış arayışı
Mgdesyan’a göre Ermenistan, anayasa reformu tamamlanmadan önce de uygulamalı iş birliğinin geliştirilebileceği konusunda Azerbaycan’ı ikna etmeye çalışabilir.
Bu kapsamda Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası (TRIPP), ulaşım bağlantılarının açılması, Türkiye’yle demiryolu bağlantısı ve bölgesel güzergâhların hem Ermenistan hem de Azerbaycan tarafından kullanılması öne çıkıyor.
Mgdesyan, düzenli temas ve ekonomik bağların barışın korunması yönünde kalıcı çıkar oluşturabileceğini belirtti. Buna karşılık Ermenistan’daki tartışmalarda, anayasa değişikliğinin doğrudan anlaşmaya mı yol açacağı yoksa Azerbaycan’ın daha sonra yeni koşullar mı ileri süreceği sorusu devam ediyor.
Rusya’nın gaz ve pazar kozları
Programda ayrıca Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan temsilcilerinin, Avrasya Ekonomik Birliği anlaşmasının Ermenistan bakımından askıya alınmasının muhtemel sonuçlarına ilişkin raporu değerlendirildi.
Raporda askıya alma halinde Ermenistan’ın gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 15,6 azalabileceği, enflasyonun 14,9 yüzde puanı artabileceği ve tüketimin yüzde 14,6 gerileyebileceği öne sürüldü. AEB ülkeleriyle toplam ticaretin yüzde 55,6 düşmesi, Rus gazının bin metreküp fiyatının ise 177,50 dolardan 300 dolara çıkması ihtimali de dile getirildi.
Mgdesyan, belgeyi Erivan’ın bloktan uzaklaşmasının muhtemel maliyetine ilişkin siyasi bir mesaj olarak nitelendirdi. Bununla birlikte son dönemdeki ticaret büyümesinin önemli bölümünün yeniden ihracattan kaynaklandığını ve bu akışlardaki düşüşün Ermenistan üretimi malların pazar kaybıyla aynı şey olmadığını söyledi.
Gazeteciye göre Rus gazının fiyatı ve Ermeni ürünlerinin Rusya pazarına erişimi daha güçlü baskı araçları. Ermeni işletmeleri alternatiflere uyum sağlayabilir; ancak Rusya pazarının tam ikamesi bulunmadığından geçişin zor ve maliyetli olması bekleniyor.
Kaynaklar: AZE.US; Vesti Baku; CivilNet.
