Rusya’nın komşu ülkelerden kendi üstünlüğünü kabul etmelerini beklediğini ve bu yaklaşımın Moskova’yla eşit ilişkileri imkânsız hâle getirdiğini söyleyen Azerbaycanlı muhalif siyasetçi İsa Gamber, ulusal hareketin üç temel hedefinden birinin hâlâ gerçekleşmediğini belirtti.
Gamber bu değerlendirmeleri, Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden kazanmasının 35. yılı dolayısıyla verdiği BBC röportajında yaptı. Ebulfez Elçibey yönetimine yöneltilen eleştirileri de reddetti.
Rusya’yla ilişkilerin yalnızca Halk Cephesi döneminde zor olmadığını söyleyen Gamber, Haydar Aliyev dönemindeki gerilimi 1994-1995 yıllarında Azerbaycan’a karşı fiilî abluka olarak nitelendirdi. İlham Aliyev dönemindeki son krize de uçak kazası ve ardından yaşanan gelişmeler üzerinden değindi. Elçibey dönemindeki sorunların yalnızca Azerbaycan yönetiminin hatalarıyla açıklanmasını adaletsiz bulduğunu söyledi.
Gamber, “Moskova’nın beklentileri bazı ayrı sorunların çözülmesiyle ilgili değildi. Azerbaycan’ın ve diğer ülkelerin vasallar gibi onun üstünlüğünü kabul etmesini ve talimatlarını yerine getirmesini istiyordu” dedi.
Elçibey’in Moskova ziyareti sırasında imzalanan anlaşmayı hatırlatan Gamber, Azerbaycan Parlamentosunun belgeyi onaylamaya hazır olduğunu, ancak Rusya Parlamentosunun bunu yapmadığını belirtti. Muhalefetin, Rusya’yla ilişkilerde ulusal çıkarları savunduğu dönemlerde iktidara destek verdiğini de söyledi.
Halk Cephesi yönetimi tartışması
Gamber, güncel sorunların Halk Cephesinin kısa iktidar dönemine bağlanmasını eleştirdi. “Otuz yılı aşkın süredir iktidarda olan bir gücün, yalnızca bir yıl iktidarda kalmış bir gücü eleştirmesi çok garip ve aslında gülünç görünüyor” dedi.
Her yöneticinin öncelikle kendi iktidar dönemindeki kararlar, hatalar, zorluklar ve başarılar konusunda sorumlu tutulması gerektiğini savundu. Başka bir liderin 1990’ların başında ne yapmış olabileceğine ilişkin varsayımların kanıtlanamayacağını söyledi.
Bağımsızlık kendiliğinden gelmedi
Gamber, Sovyetler Birliği dağıldığında Azerbaycan’ın ulusal hareketin mücadelesinden bağımsız olarak zaten bağımsız olacağı iddiasını reddetti. “Sovyetler Birliği halkları bağımsızlık için mücadele etmeseydi SSCB neden dağılacaktı?” diye sordu.
Azerbaycan, Gürcistan, Ukrayna, Litvanya, Letonya ve Estonya’daki hareketlerin belirleyici rol oynadığını belirtti. Perestroykanın mücadele için fırsat yarattığını, ancak Mihail Gorbaçov’un hedefinin Sovyet sistemini korumak olduğunu söyledi. “İmparatorluk ile demokrasi bağdaşmaz. Bir imparatorluk özgürlük vermeye başladığında parçalanmaya başlar” dedi.
Üç hedeften biri kaldı
Bağımsızlığın 35 yılını değerlendiren Gamber, ulusal hareketin üç hedefini bağımsızlık, toprak bütünlüğünün yeniden sağlanması ve demokratik gelişme olarak sıraladı. İlk hedefi Elçibey liderliğindeki halk mücadelesiyle ilişkilendirdi; toprak bütünlüğünün yeniden sağlanmasını ise mevcut yönetim döneminde alınan kararlarla elde edilen büyük bir ulusal başarı olarak nitelendirdi.
“Üçüncü hedefimiz kaldı: Azerbaycan’da demokrasiye, hukuka, adalete ve eşitliğe ulaşmak” diyen Gamber, siyasi ve ekonomik özgürlükler, sosyal adalet ve mahkûm hakları konusundaki durumu eleştirdi; toplumun değişim sağlayabileceğine inandığını belirtti.
İngilizce orijinal: AZE.US
