Azerbaycan, en eski ve en yıkıcı geleneklerden birine son verdi: yakın akrabalar arasındaki evlilikler. Yetkililer, bu tür evlilikleri yasaklayan yeni yasayı “gelecek nesilleri korumak için gerekli” olarak nitelendirdi. Esasen amaç, yüzyıllardır ailelerin kaderini karartan, toplum sağlığını zedeleyen ve sağlık sistemini ağır yük altına sokan bir sosyal pratiği durdurmak.
Talasemi: Ulusal Hastalık
Azerbaycan, talasemi — ciddi bir kalıtsal kan hastalığı — yaygınlığında dünyada ön sıralarda yer alıyor. Doktorlar yıllardır uyarıyor: akraba evlilikleri salgını körüklüyor. Köyler, kuzen evlilikleriyle daralan gen havuzuna ve hasta nesillerin doğumuna mahkûm oldu.
Sonuçlar trajik. Her yıl yüzlerce aile bitmek bilmeyen tedavi masraflarının yükünü taşırken, devlet pahalı tedavi merkezleri ve kan nakli ağını sürdürmek zorunda kalıyor. Bu geleneğin bedeli milyonlarca dolarla değil, binlerce yıkılan hayatla ölçülüyor.
Gelenek mi Gelecek mi?
Tepki beklenmedik değil. Muhafazakâr bölgelerde şu itiraz dile getiriliyor: “Dedelerimiz böyle yaşadı, neden biz yapamayalım?” Ama bu geleneklere saygı değil, bilimi reddetmek. Özellikle kentli gençlikse yasayı uzun zamandır beklenen bir adım olarak görüyor: “Geleceği yok eden pratiklerden kurtulma zamanı.”
Siyasi Risk
Hata, yasada ani sertlikte. Kapsamlı bir bilinçlendirme kampanyası olmadan çıkarıldı. Bir anda yüzyıllardır normal kabul edilen şey suç oldu. Risk açık: öfke, güvensizlik ve uygulamanın “yeraltına” kayması ihtimali.
Sırada Ne Var?
Yasak, yolun sadece ilk yarısı. İkincisi: eğitim, tıp ve genetik danışmanlığa erişim. Sistematik çalışmalar olmadan, evliliklerin yasa dışı şekilde sürmesi riski yüksek.
Azerbaycan önemli bir adım attı, ama yol uzun: yalnızca yasa, bilim ve eğitim birleşimi durumu değiştirebilir.
Talasemi bir kader değil, bir seçimin sonucu. Ülkenin artık hata yapma hakkı yok.
