Azerbaycanlı ekonomist Natiq Cəfərli’ye göre Rusya’yla olası bir kopuş, Ermenistan’ı ekonomisini yeniden yapılandırmaya, yeni pazarlar bulmaya ve ulaşım bağlantılarını açmaya zorlayacak; bu da Bakü-Erivan barış sürecinin tamamlanmasını daha acil hale getiriyor.
Cəfərli, Ermeni uzman Areg Koçinyan’la birlikte katıldığı Pressclubs TV’nin haftalık değerlendirme programında Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası’nı (TRIPP), Ermenistan-Rusya ilişkilerini ve bölgesel barışın geleceğini değerlendirdi.
Cəfərli, onlarca yılda oluşan bağımlılık nedeniyle Ermenistan-Rusya ilişkilerinde keskin bir bozulmanın ciddi ekonomik sonuçlar yaratacağını söyledi.
“Acılı bir geçiş veya acılı bir boşanma olacak,” dedi.
Cəfərli’ye göre Rusya öncülüğündeki entegrasyon yapılarına üyelikten çıkmak, Ermenistan’ın Rusya’yla ticaretinin otomatik olarak sona ermesi anlamına gelmiyor. Azerbaycan ve Özbekistan’ın Avrasya Ekonomik Birliği üyesi olmadan Moskova’yla ekonomik ilişkilerini sürdürdüğünü hatırlattı.
Asıl sorunun Ermenistan’ın ticaret ortakları ağını ne kadar hızlı genişletebileceği olduğunu belirten Cəfərli, “Yeniden yapılanmak için iletişim hatlarına, yollara, yeni bağlantılara ve yeni ticaret ortaklarına ihtiyaç var” dedi.
Cəfərli bu ihtiyacı Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki normalleşmenin tamamlanmasına bağladı ve bitmemiş bir barış sürecinin dış güçlere bölgede ek baskı araçları sağladığını savundu.
Koçinyan ise Ermenistan-Rusya ilişkilerinin ekonomi, altyapı, askeri iş birliği ve Erivan’ın Moskova öncülüğündeki yapılara üyeliğini etkileyebilecek bir kopuşa doğru ilerlediğini söyledi.
“Rusya gerçekte ya her şeyi ya da hiçbir şeyi istiyor,” dedi.
Koçinyan’a göre Avrasya Ekonomik Birliği üzerinden gelebilecek Rus baskısı, Ermeni ihracatına kısıtlamalar getirilmesini ve üyeliğin Erivan açısından ekonomik değerini kaybetmesini sağlayacak koşullar yaratılmasını içerebilir.
Cəfərli, ekonomik baskının iç siyasi amacı da olabileceğini; büyümenin yavaşlaması ve kamuoyundaki memnuniyetsizliğin Ermenistan’daki sonraki seçim dönemlerini etkileyebileceğini belirtti.
TRIPP için inşaat takvimi
Uzmanlar TRIPP’in uygulanmasını da ele aldı. Cəfərli, hukuki işlemlerdeki ilerlemeyi olumlu bir işaret olarak nitelendirdi ancak sonraki önemli adımın fiziki inşaatın başlaması olması gerektiğini söyledi.
Koçinyan, ortak şirketin kurulması, teknik belgelerin hazırlanması ve yüklenicilerin seçilmesi gecikmezse çalışmaların mart ayı civarında başlayabileceğini belirtti.
Demiryolu ve elektrik iletim bileşenlerinin otoyoldan daha kolay inşa edilebileceğini söyleyen Koçinyan, bazı kesimlerde kayalıklarla Aras Nehri arasındaki dar arazi nedeniyle demiryoluna paralel yol yapımının güç olacağını kaydetti. Alternatif olarak daha kuzeyden geçen bir güzergâhın da tartışıldığını aktardı.
İki uzman, ulaşım bağlantılarının yeniden açılmasıyla barış anlaşmasının imzalanmasının ayrı süreçler olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Seçimler, Türkiye ve Avrupa
Koçinyan, Ermenistan’da olası erken seçim tartışmasını yeni anayasanın referanduma sunulmasından önce parlamentoda çoğunluk sağlanması ihtiyacına bağladı. Cəfərli bu stratejinin mümkün olduğunu ancak her seçimin barış gündemi dahil risk taşıdığını söyledi.
Cəfərli ayrıca Azerbaycan medyasındaki bazı yayınların 2031 yılına ilişkin ifadeleri, barış anlaşmasının o tarihe erteleneceği yönünde yanlış yorumladığını belirtti.
Azerbaycan-Türkiye ilişkilerindeki son sürtüşmelerin iki müttefik arasında ciddi bir çatışmaya dönüşmeyeceğini söyleyen Cəfərli’ye karşılık Koçinyan, Ermenistan-Türkiye sınırının açılmasının Ermenistan-Azerbaycan normalleşmesine katkı sağlayacağını, ancak Ankara’nın Bakü’nün tutumunu dikkate alacağını kaydetti.
Uzmanlar Avrupa’nın Güney Kafkasya ulaşım güzergâhlarına artan ilgisine de işaret etti. Cəfərli, Orta Asya’daki Avrupa yatırımlarının bölgeyi Avrupa Birliği pazarlarına bağlayan hatların önemini artırdığını söyledi. Koçinyan ise bölgesel bağlantılar faaliyete geçtikçe Avrupalı ortakların TRIPP’in bazı bölümlerine katılabileceğini belirtti.
AZE.US’taki orijinal haber: TRIPP and Russian Pressure Shape Baku-Yerevan Peace Debate
