Ermenistan’ın önde gelen Kafkasya analisti Aleksandr İskandaryan, Moldova’daki parlamento oylamasının; kimlik yarılmaları, diaspora oyları ve parçalı muhalefetin, tek bir kamp tek başına yönetmek için yeterince kazandığında bile ülkeyi neredeyse kalıcı bir 50/50 bölünmeye kilitleyebileceğine dair ders niteliğinde bir örnek sunduğunu söylüyor.
CivilNet’te konuşan Kafkasya Enstitüsü direktörü, Başkan Maia Sandu’nun partisinin (PAS) yapısal olarak avantajlı olduğunu savundu: güçlü Avrupa desteği, Rusya yanlısı, birlikçi (Romanya ile birleşme savunucuları) ve protesto markalarını kapsayan parçalı bir muhalefet ve “devletin hâlâ devlet olduğu” bir kampanya ortamı. Kâğıt üzerinde parlamenter sistem olsa da Moldova’da siyaseten baskın olanın cumhurbaşkanlığı olduğunu vurguladı. İskandaryan’ın en keskin noktası ise kimin nerede oy verdiğiyle ilgili. Yurt dışında 300’den fazla sandık olmasına karşın Rusya’da yalnızca iki sandığın bulunmasıyla—İtalya ve başka yerlerdeki kesin biçimde AB yanlısı diaspora orantısız bir etki gösterirken, Rusya’daki seçmenler fiilen devre dışı bırakıldı. Transdinyester’in sandıklara kısıtlı erişimini de ekleyin; ortaya, Avrupa’ya meyleden kentsel merkezler ve göçmen topluluklarının, Rusya yanlısı partilerin kırsaldaki kalelerini baskıladığı bir harita çıkıyor.
Daha derindeki itici güç, diyor, sol–sağ ideoloji değil; etno-dilsel oy verme davranışı. Gagauzya, Rusça konuşulan bölgeler ve kuzeyin bazı kısımları kimlik blokları gibi davranırken, Kişinev’in gençliği farklı yönde oy veriyor. Seçmenler kimliği öncelediğinde, ikna siyaseti sınırlı etkiye sahip olur; kuşak değişimi ve yeni ders kitapları, göç ekonomisi ve Güney Avrupa’ya dil yakınlığı kadar belirleyici değildir. Sonuç: “belirleyici” zafer bile ülkenin neredeyse ortadan ikiye bölünmüşlüğünü yansıtıyor.
Bir başka sürprize daha dikkat çekiyor: merkezciliğin çöküşü. “Sadece-işini-iyi-yap” türü merkezcı bir teklif bekleneni veremezken, TikTok destekli bir yeni parti parlamentoya girmeyi başardı—bu da sosyal medyanın, temelleri değiştirmeden listeleri yeniden dağıtan hızlı parlamalar üretebildiğinin kanıtı.
Ermenistan için paralellikler sınırlı. Erivan, Moldova’nın sert kimlik rezervuarlarına sahip değil—ne Gagauzya var, ne Transdinyester tarzı yerel oy verme, ne de kitlesel etno-dilsel yarılmalar. Bu da haritaya kilitli bir kutuplaşmanın daha az olduğu, ama dramatik anların daha az olmayacağı anlamına geliyor.
Otoriter olmayan post-Sovyet alanda, İskandaryan’a göre, seçimler varoluşsal referandumlar olarak sahneleniyor—“her oy bir kıyamet”—çünkü elitler, iktidarın rutin el değişiminden ziyade hayatta kalma anlatıları etrafında seferber oluyor.
Güvenlik bağlamında, Moldova vakası gerilimin neden düşük yoğunlukta kaldığını da açıklıyor: Dinyester’in iki yakasında örtüşen kimlikler ve çatışmayı çevrelemeyi aşan bir askerîleştirmeye isteksizlik (ve kapasite eksikliği).
Hatta Ukrayna savaşının başında—Kiev’de bazılarının Transdinyester’in ekonomik boğulmasını önerdiği iddia edildiğinde bile—Kişinev geri durdu; kısmen “onlar bizim insanımız; çoğunun pasaportu bizden” diye.
2026 öncesi Ermenistan için çıkarımlar:
-
Koalisyon aritmetiği gürültüyü yener. Mikro-markaları çoğaltmaktan ziyade tabanı pekiştirmek daha önemlidir.
-
Platformlar oynaktır. TikTok dışarıdan gelenleri büyütebilir ama yapısal bölünmeleri çözmez.
-
Etiket ithal etmeyin. Erivan’da “AB yanlısı vs. Rusya yanlısı” ayrımı iç söylemsel bir çerçevedir; ne Brüksel ne de Moskova şu anda Ermenistan’a hazır bir stratejik yer sunuyor.
-
Eşiği normalleştirin. Siyaset her döngüde medeniyet seçimi olarak çerçevelenirse toplum kriz modundan asla çıkamaz.
Kaynak: CIVILNET (Rusça). Tam video burada
