1 Temmuz 2025 itibarıyla Azerbaycan’ın Avrasya Taşıma Çerçevesi’nin (ATÇ) geliştirilmesine yaptığı yatırımlar 2,1 milyar dolara ulaştı.
Avrasya Kalkınma Bankası’nın (EABR) “Ulaştırma Projeleri Gözlemevi”ne göre, bölgede toplam değeri 234 milyar doları aşan 325 proje ya hayata geçiriliyor ya da planlama aşamasında. Gözlem 13 ülkeyi kapsıyor: Azerbaycan, Ermenistan, Afganistan, Belarus, Gürcistan, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan.
Projelerin çoğunluğu (%51’den fazlası) karayolu sektöründe bulunuyor. Yatırım hacmine göre projelerin %60’ından fazlası uygulama aşamasında, %13’ü proje dokümantasyonu hazırlığında, %27’si ise tartışma ve planlama aşamasında.
Orta Asya ülkeleri, ATÇ’deki toplam yatırımların %22’sinden fazlasını çekiyor; bölgede 90 proje, yaklaşık 53 milyar dolar değerinde yürütülüyor, bunun %44’ü Kazakistan’a ait. Yatırımların neredeyse üçte ikisi ana karayollarının inşası ve modernizasyonuna harcanıyor; bu da bölgenin ulaşım altyapısı ihtiyacının ticaret ve uluslararası taşımacılığı teşvik etmek için ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.
ATÇ’nin Avrasya bölgesindeki ülkelere göre yatırım dağılımı şöyle: Rusya - 137,1 milyar dolar, Kazakistan - 23,3 milyar dolar, İran - 13,6 milyar dolar, Afganistan - 12,5 milyar dolar, Kırgızistan - 12 milyar dolar, Moğolistan - 8,5 milyar dolar, Özbekistan - 7,2 milyar dolar, Türkmenistan - 5,3 milyar dolar, Tacikistan - 5 milyar dolar, Ermenistan - 4,7 milyar dolar, Gürcistan - 2,6 milyar dolar ve Belarus - 0,2 milyar dolar.
Rusya, ATÇ’deki en büyük 10 projenin yedisini üstleniyor. Sonuç olarak, Kuzey Avrasya Taşıma Koridorunun geliştirilmesi en yüksek sermaye gerektiren alan olup, 78 milyar dolar yatırım istiyor; bu da ATÇ’deki toplam yatırımların üçte birine denk geliyor.
Orta Asya’daki ilk 10 proje, ATÇ’deki yatırımların %58’ini oluşturuyor. Bunlar arasında Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu (4,7 milyar dolar), Taşkent-Andican hızlı otoyolu (4,3 milyar dolar), Balıkçı-Koçkor-Kara-Keçe-Makmal-Calalabat demiryolu (4,1 milyar dolar), Tacikistan’daki Kuzey-Güney demiryolu (3,9 milyar dolar) ve diğerleri var.
EABR, sınırlı yatırım kaynakları koşullarında projelerin önceliklendirilmesinin önemini vurguluyor. Afganistan, Tacikistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Ermenistan gibi düşük GSYH’li ülkelerde ulaştırma altyapısına yapılan harcamalar ekonomiye oranla daha yüksek.
Toplam projelerin 113’ü özel sektör katılımı öngörüyor; bunların neredeyse yarısı lojistik ve depo altyapısında. Yaklaşık 17 proje kamu-özel sektör ortaklığı (KÖO) formatında veya bu formatta hayata geçebilir; bunlar arasında Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu koridoru ile Trans-Afgan demiryolu koridoru da var.
