Ermeni çatışma uzmanı Arsen Haratyan, Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış anlaşması imzalanmadan önce TRIPP ulaşım projesinin uygulanmasının Erivan’ın müzakere gücünü zayıflatabileceğini söyledi. Haratyan’a göre Bakü, Nahçıvan’a bağlantı sağladıktan sonra daha geniş normalleşme sürecini hızla tamamlama konusundaki ilgisinin bir bölümünü kaybedebilir.
Haratyan, buna karşılık ABD’nin katılımı ve güzergâha bağlı uluslararası ekonomik çıkarların yeni bir çatışma riskini azaltabileceğini belirtti. Ermeni uzman değerlendirmelerini CivilNet’in haftalık değerlendirme programında yaptı.
Haratyan’a göre Ermenistan açısından temel soru, güzergâhın açılmasına bölgedeki diğer ulaşım hatlarının karşılıklı olarak serbestleştirilmesine yönelik adımların eşlik edip etmeyeceği. Azerbaycan’ın ana toprakları ile Nahçıvan arasında bağlantı kurulması, Ermenistan’ın benzer ulaşım ve ticaret imkânlarına kavuşacağını tek başına garanti etmiyor.
Uzman, Azerbaycan’ın öncelikle Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası olarak adlandırılan TRIPP’in uygulanmasıyla ilgilendiğini savundu. Ona göre bu hedefe ulaşıldıktan sonra Bakü, barış anlaşmasını veya diğer iletişim hatlarının tamamen açılmasını hızlandırmak için daha az teşvik hissedebilir. Haratyan bunun Azerbaycan’ın müzakere stratejisine ilişkin kendi değerlendirmesi olduğunu ifade etti.
Haratyan, pratik iş birliğinin barış anlaşmasına kadar ertelenmesini önermedi. Diplomatik ilişkiler kurulmamış ve sınırlar tamamen açılmamış olsa bile ticaret ve ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
“Barış anlaşması olsa bile barış bir günde gelmeyecek,” dedi.
Uzman, toplumlar arasındaki doğrudan temasların zayıflığına da dikkat çekti. Ermenistan’ın sınır bölgelerine yaptığı ziyaretlerde gençlerin kendisine Azerbaycanlılarla nasıl konuşacaklarını ve iletişime nereden başlayacaklarını sorduğunu aktardı. Haratyan’a göre bu durum, siyasi düzenlemeler ile toplumların komşuluğa hazır oluşu arasındaki mesafeyi gösteriyor.
Uluslararası yatırımlar güvenlik riskini azaltabilir
Haratyan, üçüncü ülkelerin yatırımlarının ve TRIPP’in çalışmasını sürdürme konusundaki çıkarlarının yeni bir silahlı çatışmaya karşı ek caydırıcı unsurlar oluşturabileceğini söyledi. Güzergâhta ekonomik çıkarı bulunan dış aktörlerin varlığı, projenin çevresindeki güvenlik ortamını değiştirebilir.
Ancak ulaşım altyapısı siyasi anlaşmazlıkları ortadan kaldırmayacak. Başlıca engellerden biri, Azerbaycan’ın barış anlaşmasının imzalanmasından önce değiştirilmesini istediği Ermenistan Anayasası olmaya devam ediyor.
Haratyan, Bakü’nün bu talebin yerine getirilmesini istediğini ve Erivan üzerindeki baskıyı sürdürdüğünü belirtti. Ermenistan hükümetinin ise yeni anayasa taslağını referanduma götürebilmek için parlamentoda yeterli desteği sağlaması gerekiyor.
Uzman, gerekli oyların bazı muhalefet milletvekillerinden gelebileceğini ancak geniş bir siyasi uzlaşma ihtimaline şüpheyle yaklaştığını söyledi. Ona göre hükümet, muhalifleri savaş riski ve erken seçim olasılığı konusunda uyararak ikna etmeye çalışabilir.
Parlamentodaki şiddet tartışmayı zorlaştırıyor
Değerlendirme, Ermenistan parlamentosunda iktidar ve muhalefet milletvekilleri arasında yaşanan yeni bir fiziksel çatışmanın ardından geldi.
Haratyan, siyasi aktörlerin olayın ardından verdiği tepkinin kavganın kendisi kadar önemli olduğunu söyledi. Şiddetin savunulması veya normalleştirilmesi, onu siyasi mücadelede kabul edilebilir bir araca dönüştürebilir.
“Öncelikle siyasi çoğunluk kendini dizginlemelidir,” dedi.
Haratyan’a göre tehdit ve hakaretlerin hâkim olduğu atmosfer; ulaşım güzergâhı, anayasa reformu ve barış anlaşmasına ilişkin uzlaşma arayışını zorlaştırıyor. Bu başlıklar yeniden iç siyasi üstünlük mücadelesinin gerisinde kalabilir.
Kaynaklar: Vesti Baku; CivilNet.
Kaynak: AZE.US
