Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki uzlaşmanın önünde geçmişe ilişkin karşılıklı suçlamalar kalıcı bir engel hâline gelmemeli; ancak tarih tartışılırken çatışmanın her iki tarafta yol açtığı acılar da kabul edilmeli. Azerbaycanlı siyaset bilimci Zerdüşt Alizade ile Ermeni insan hakları savunucusu Vardan Harutyunyan bu görüşü dile getirdi.
İki uzman, Pressclubs TV’deki “Aktualnaya Tema” programında çatışmanın mirasını ve ilişkilerin yeniden kurulması ihtimalini değerlendirdi.
Alizade, barış sürecinin ilerlediğini ancak geri dönüşlere ve toplumlarda yeni öfke dalgalarına karşı hâlâ kırılgan olduğunu söyledi. Bir zamanlar yan yana yaşayan toplulukların birbirini düşman olarak görmeye alıştığını belirten Alizade’ye göre temel sorun güven eksikliği.
“Bu çatışma bizi birbirimize yabancılaştırdı ve birbirimiz için cehenneme dönüştük,” dedi Alizade.
Alizade, bu yabancılaşmanın aşılmasının zaman alacağını; karşılıklı suçlamalara sürekli dönülmesinin çatışmalar sona erse bile düşmanlığı yaşatabileceğini belirtti.
Özür ve sorumluluk tartışması
Programda Ermenistan’ın çatışma dönemindeki olaylar için özür dilemesi yönündeki talepler de ele alındı. Alizade, bu tür çağrıların Azerbaycan’da 2020 savaşından önce de yapıldığını hatırlattı.
Alizade’ye göre komşu toplumdan pişmanlık talep etmek, kişinin kendi tarafının eylemlerini incelemesinin yerini aldığında tehlikeli hâle geliyor. Çatışmaya katılanların işlediği suçların kabul edilmesi ve tekrarını önlemek amacıyla araştırılması gerektiğini savundu.
Harutyunyan ise özür taleplerinin başka siyasi koşullarla birlikte barış anlaşmasının imzalanmasını geciktirebileceğini söyledi. Bunu Bakü’nün Erivan’dan ek tavizler elde etme girişimi olarak değerlendirdi; bunun Harutyunyan’ın yorumu olduğu, kanıtlanmış bir olgu olmadığı vurgulandı.
Harutyunyan karşılıklı özür ihtimalini reddetmedi. İtirazının, yalnızca bir halkın acılarını tanıyan tek taraflı yaklaşıma yönelik olduğunu söyledi.
Geçmişteki şiddet konusunda görüş ayrılığı
Konuşmacılar uzlaşma ihtiyacı konusunda genel olarak aynı fikirde olsa da Azerbaycanlıların Ermenistan’dan ayrılışı konusunda farklı görüşler dile getirdi.
Harutyunyan, Azerbaycanlıların Ermenistan’dan pogrom yaşanmadan ayrıldığını söyledi. Alizade ise şiddet, dayak ve öldürme vakalarını hatırlatarak bu görüşe itiraz etti.
Alizade aynı zamanda Sumgayıt, Bakü ve Gence’de Ermenilere karşı pogromlar yaşandığını kabul etti ve tarihsel olaylardan söz ederken bu tanımdan kaçınılmasını eleştirdi.
Geçmişin araştırmaya açık tutulması gerektiğini belirten Alizade, trajik olayların yeni bir nefret dalgası yaratmak için değil, gelecekte benzer suçları önlemek amacıyla sakin ve profesyonel biçimde incelenmesini istedi.
Tutuklular konusu
Programda, Karabağ’daki eski Ermeni yönetiminin yöneticileri dâhil Azerbaycan’da tutulan Ermeniler de tartışıldı.
Harutyunyan, bu kişilerin serbest bırakılmasının karşıtlığı sona erdirme yönünde önemli bir adım olacağını söyledi. Alizade ise tutulanların tamamının savaş esiri olarak tanımlanmasına karşı çıkarak belirli suçlamaların ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Alizade, eski düşmanların cezaevinde tutulmasının yakınlarını, evlerini ve mallarını kaybeden insanlara gerçek bir rahatlama sağlayıp sağlamadığını da sorguladı. İki toplum arasındaki ilişkilerin uluslararası hukuk ve rasyonel yaklaşım temelinde kurulması gerektiğini söyledi.
Harutyunyan, tarih vermese de sonunda bir barış anlaşmasının imzalanacağına inandığını belirtti ve Ermenilerle Azerbaycanlıların uzun birlikte yaşam tarihinin ilişkilerin yeniden kurulması için dayanak sunduğunu ifade etti.
“Geleceğimiz iyi komşuluktur. Başka seçeneğimiz yok,” dedi Harutyunyan.
Kaynak: Vesti Baku
AZE.US’taki İngilizce haber: Alizade Says Conflict Made Armenians and Azerbaijanis Strangers
