Son yıllarda Azerbaycan’ın sosyal medya segmentinde tıbbi içerikler hızla çoğalıyor. Vitamin kullanımına dair tavsiyelerden, belirli hastalıkların ayrıntılı tedavi şemalarına kadar uzanan bu öneriler bazen doktorlardan gelse de çoğu kez eczacılar tarafından paylaşılıyor.
Tıp bilimleri doktoru Adil Geybulla’ya göre, bir eczacının, deneyimi ne olursa olsun, doktorun yerine geçerek tedavi önermeye hakkı yoktur. Geybulla, doktorların yıllarca eğitim aldığını, farmakoloji, farmakogenetik ve farmakodinamik bilgisine sahip olduklarını, ilaçların yan etkilerini ve etkileşimlerini değerlendirebildiklerini hatırlatıyor. Bazen ilaçlar birbirinin etkisini artırır veya zararlı kombinasyonlar oluşturur; bunu ancak uzman bir hekim değerlendirebilir.
Ayrıca, eczane zincirlerinde yasal olarak yasak olmasına rağmen reçetelerde değişiklik yapılması ya da reçetesiz ilaç verilmesi vakalarının görüldüğünü vurguluyor. Ona göre, eczacının görevi ilaç üretmek ve yasal dolaşımını denetlemektir, tedavi planlamak değil.
Hepatolog ve terapist Zaur Orucov da aynı görüşte. Ona göre çevrim içi tedavi, özellikle yazışma veya görüntülü görüşme üzerinden, ön muayene ve analiz yapılmadan verilirse, hasta için ciddi riskler yaratır. İnsanlar çoğu zaman şikâyetlerini çok yüzeysel ifade eder, yanlış tanılar ortaya çıkar ve beklenen sonuç alınmaz. Bazı durumlarda hastaların yaşadığı iyileşme yalnızca plasebo etkisi ile açıklanabilir. Orucov, kontrolsüz ilaç kullanımının sonucunda toksik hepatit gibi ağır hastalıklarla karşılaştığını belirtiyor.
Sağlık Bakanlığı’na bağlı Analitik Uzmanlık Merkezi, sosyal ağlarda reçeteli ilaçların veya onaylanmamış tedavi yöntemlerinin tanıtımını yapanlara 300–500 manat (görevliler) ve 1000–2000 manat (kurumlar) arasında para cezası uygulanacağını hatırlatıyor. Ayrıca yasaya göre vatandaşların internet üzerinden ilaç sipariş etmeleri yasaktır. İlaçlar yalnızca doktor reçetesiyle eczanelerden temin edilmelidir.
Hukuki açıdan, Avukatlar Koleji üyesi Afife Askerova-Kazancı, “Reklam Kanunu”nun da açık sınırlamalar içerdiğini vurguluyor. Reçetesiz ilaç reklamları, sağlıklı bireylerde gereklilik algısı yaratamaz, doktorun gereksiz olduğu izlenimini veremez ve hiçbir şekilde ilacın tamamen güvenli veya yan etkisiz olduğu iddia edilemez. Ayrıca ilaçların ücretsiz dağıtımı veya tıbbi hizmetlerle bağlantılı promosyonlar da yasaklanmıştır.
Avukata göre, eczacı ya da doktor sosyal medyada belirli bir hastalık için tedavi önerirse, bu tıbbi faaliyet sayılır. Azerbaycan yasalarına göre ise lisanssız tıbbi faaliyet yasaktır.
