AZE.US Editör Kurulu
Türkiye, Azerbaycan’la ittifaka güvenmekte haklıdır. Ancak ittifak Ankara’ya Azerbaycan’ın dış politikasını yönlendirme, ülkenin okullarına müdahale etme veya Bakü’nün üçüncü ülkelerle ilişkileri hakkında hesap sorma hakkı vermez.
İlişkilerdeki mevcut soğumanın sorumluluğu, kardeşliğin boyun eğmek anlamına geldiğine karar veren Türk siyasi çevrelerine aittir.
Prezident İlham Aliyev, Türk Devletleri Teşkilatının 30 Ekim’de Ankara’da yapılacak zirvesine katılmayacak. Report.az’ın aktardığına göre bunun nedeni önceden planlanmış program ve yoğun çalışma takvimidir. Aliyev, FIFA U-15 Dünya Kupası ve Festivali finalistlerine ödüllerini vermek için Bakü’de kalacak. Azerbaycan’ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil edecek.
Kararın Türkiye ile anlaşmazlıklarla bağlantılı olduğuna ilişkin resmi bir doğrulama yoktur. Prezidente açıklanmamış saikler atfetmek yanlış olur. Ancak siyasi bağlam yokmuş gibi davranmak da aynı ölçüde yanlıştır.
Üstelik Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Aliyev’i 21 Ekim’deki telefon görüşmesinde zirveye bizzat davet etti.
Böyle bir davetin ardından Azerbaycan prezidentinin yokluğu kaçınılmaz olarak tartışma konusu olur. Ankara önce kendisine şu soruyu yöneltmelidir: En yakın müttefikiyle ilişkiler, çalışma takvimine ilişkin sıradan bir açıklamanın artık kimseyi tatmin etmediği noktaya neden geldi?
Müttefike öğrenci muamelesi yapıldı
Azerbaycan’daki okul kıyafeti tartışması ülke içi bir konunun çok ötesine geçti. Dönemin Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral ile iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisinin temsilcileri de eleştirilere katıldı. Bu açıklamalar Azerbaycan’da ülkenin iç işlerine müdahale olarak görüldü.
Temel sınır tam da burada başlıyor. Bir Türk siyasetçinin din ve eğitim hakkında görüşü olabilir. Ancak Ankara’daki görevi ona Azerbaycan okullarının kurallarını belirleme yetkisi vermez.
Azerbaycan’ın kendi devleti, kurumları ve toplumu vardır. Ülkenin laik niteliği Türkiye’deki iktidar partisinin onayına ihtiyaç duymaz.
Türkiye’nin iç dini gündemini Bakü’nün sadakat sınavına dönüştürmek özellikle kabul edilemez. Azerbaycan, AKP’nin seçim ihtiyaçlarına hizmet etmek zorunda değildir. Azerbaycan vatandaşları Türkiye’deki bir seçim çevresinin uzantısı değildir.
Yardım egemenliği satın almaz
Türkiye’nin desteği Azerbaycan için çok büyük önem taşır. Ancak minnettarlık süresiz siyasi borca dönüştürülemez.
Yardım, Bakü’nün petrolünü kime satabileceğini, kiminle işbirliği yapabileceğini veya eğitimi nasıl düzenleyeceğini sorgulamak için kullanıldığında eşitler arası ittifak görüntüsünden uzaklaşır. Bunun yerini vesayet iddiası alır.
APA’nın 29 Ekim’de yayımladığı analiz meseleyi tam da bu çerçevede ele aldı: Azerbaycan dış ilişkilerini Türkiye’nin isteklerine göre düzenlememelidir. Ajans, Bakü’ye karşı yürütülen kampanyayı sert biçimde eleştirdi ve Ankara’nın tepkisinin geciktiğini belirtti. Bu APA’nın editoryal tutumudur; ancak yazının tonu bile biriken rahatsızlığın derinliğini gösteriyor.
Türk siyasi çevrelerinin basit bir noktayı anlaması gerekiyor: “Bir millet, iki devlet” formülünde iki devlet vardır. İkinci yarıyı ortadan kaldırmak, ittifakın dayandığı ilkeyi yok eder.
İstifa sonuçları ortadan kaldırmaz
Saral’ın istifası eski ortamı otomatik olarak geri getiremez. Saral görevinden Erdoğan’ın talimatıyla ayrıldığını söyledi; ancak bir personel değişikliği daha geniş anlaşmazlığı tek başına çözmez.
Sorun tek bir yetkiliden daha büyüktür. Bir müttefike kamuoyu önünde talepler yöneltilmesine izin verildikten sonra konunun bir kadro değişikliğiyle kapanması bekleniyorsa bu, çatışmaya yol açanlar için fazlasıyla kolay; ders verilen taraf içinse fazlasıyla aşağılayıcıdır.
Ankara, Azerbaycan’la yakınlığı onun kararlarına müdahale izni gibi görme uygulamasına son vermelidir.
Aliyev 29 Ekim’de Erdoğan’ı Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıl dönümü dolayısıyla kutladı ve ilişkilerin müttefik niteliğini vurguladı. Bakü saygı ve işbirliği dilini kullanmayı sürdürüyor.
Aynı olgunluğu Ankara’dan beklemek de onun hakkıdır.
Azerbaycan, Türkiye’ye bağlılığını bağımsızlığından vazgeçerek kanıtlamak zorunda değildir. Türk siyasi sınıfının bir bölümü bunu hâlâ anlamıyorsa ilişkilerdeki soğumanın sorumluluğu orada aranmalıdır.
Bu başyazı, Vesti Baku Editör Kurulunun özgün analizine dayanmaktadır.
İngilizce özgün yazı: AZE.US.
