Bakü’de toplu taşıma sisteminin, özellikle otobüs taşımacılığının durumu giderek artan bir tartışma konusu haline geldi. Özel taşıyıcı firmalar, yıllardır zarar ettiklerini ve durumun kötüleştiğini söylüyor. Düşük ve devlet tarafından belirlenen tarifeler, artan işletme maliyetleri, yeni otobüslerdeki yüksek ithalat vergileri ve devlet işletmesiyle yaşanan haksız rekabet bu durumun başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
Firmalar, modern araçlara yatırım yapan ve standartlara uyan şirketlerin daha yüksek maliyetlerle karşılaştığını, buna karşın daha düşük kaliteyle çalışan firmaların aynı statüde faaliyet göstermeye devam ettiğini belirterek “bozulmuş bir pazar” yapısına işaret ediyor.
Özel işletmeciler ile devlet arasında dengesizlik
Geçtiğimiz hafta özel taşımacı Xaliq Faiqoğlu LLC’nin başkanı Faiq Seyidov, Kaspi.Az’a verdiği demeçte şirketinin zararına çalıştığını söyledi. Mevcut bilet fiyatlarının yalnızca işletme masraflarının bir kısmını karşıladığını belirten Seyidov, araç yenilemelerinin büyük ölçüde banka kredilerine bağımlı olduğunu ifade etti:
“Bu durum eşit olmayan bir ortam yaratıyor. Devlete ait BakuBus düzenli bütçe desteği alırken, özel firmalar borç ve yüksek vergi yüküyle faaliyetlerini sürdürmek zorunda kalıyor.”
Bu durum, devlet desteğinin sektöre daha adil bir şekilde yayılıp yayılmaması gerektiği yönünde soruları gündeme getirdi.
Uzmandan sübvansiyon ve reform çağrısı
Ulaşım uzmanı Rauf Agamirzayev, mevcut tarifelerle maliyetleri karşılamanın neredeyse imkânsız olduğunu söylüyor. Agamirzayev, devletin özel taşımacılara kilometre başına ödeme yaptığı ve sübvansiyonlarla desteklediği “brüt maliyet sözleşmeleri” modeline geçilmesini öneriyor:
“Böyle bir model sektörü daha kârlı hale getirir ve bankaların kredi verme isteğini artırır. Sübvansiyonlar, araç filosunun yenilenmesini hızlandırır ve firmalara günlük, haftalık, aylık bilet paketleri sunma imkânı tanır - böylece yolcular için daha uygun seçenekler oluşur. Öğrenciler, gaziler ve emekliler de hedefli indirimlerden faydalanabilir.”
Agamirzayev’e göre, taşıyıcılardan yüksek hizmet standartları bekleniyorsa, finansal istikrar sağlanmak zorunda.
Zorunluluk, tercihten öte
Agamirzayev, dizel otobüsler için sübvansiyonların 2023 yılına kadar mevcut olduğunu; elektrikli otobüs teşviklerinin ise kısa sürede sona erdiğini hatırlattı. Bu arada, artan yakıt ve yedek parça maliyetleri taşıyıcıları daha da zor durumda bırakıyor.
“Çoğu ülke, sürdürülebilirlik için toplu taşımayı sübvanse eder,” diyor Agamirzayev. “Aynı yaklaşım Azerbaycan için de hayati önem taşıyor.”
Parlamento sübvansiyonları destekliyor
Milletvekili Naqif Hamzayev de bu çağrıyı destekleyerek, son yıllarda yapılan reformların sistemi iyileştirdiğini ancak tüm sorunları çözmediğini belirtti:
“Merkez dışındaki bölgelerde hâlâ eski otobüsleri görmek mümkün. Operatörler araçlarını yenilemeye çalışıyor ama devlet desteği olmadan bu çaba sınırlı kalıyor. Sübvansiyonlar yalnızca kaliteli hizmeti güvence altına almakla kalmaz, aynı zamanda özellikle öğrenciler, okul çocukları ve öğretmenler için sosyal indirimlerin de önünü açar.”
Hamzayev’e göre bu tür adımlar, hem hizmet kalitesini artırır hem de daha fazla vatandaşın toplu taşımayı tercih etmesini teşvik eder.
