BAKÜ, Azerbaycan - Ermenistan-Türkiye sınırının yeniden açılması Güney Kafkasya’daki güç dengesini değiştirebilir, Ankara’nın Ermenistan’daki etkisini artırabilir ve ülkedeki Rus askeri üssünün geleceğine ilişkin tartışmayı hızlandırabilir. Ermeni siyaset analisti Stepan Grigoryan bu değerlendirmeyi Azerbaycanlı profesör Toğrul İsmayıl ile yaptığı tartışmada dile getirdi.
Küreselleşme ve Bölgesel İşbirliği Analitik Merkezi Başkanı Grigoryan ile İsmayıl, görüşlerini Press Clubs yayınında açıkladı. Tartışmanın ayrıntılarını Vesti Baku aktardı.
İki uzman, normalleşmenin önemli ekonomik ve stratejik değişiklikler yaratabileceği konusunda aynı görüşü paylaştı. Ancak sınırın ne kadar hızlı açılabileceği ve sürecin Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşmasıyla ne ölçüde bağlantılı tutulması gerektiği konusunda farklı değerlendirmeler yaptı.
Ankara-Bakü ittifakı sürecin merkezinde
Grigoryan, Ermenistan hükümetinin hem Türkiye hem de Azerbaycan ile normalleşmeyi sürekli biçimde takip ettiğini söyledi. Erivan ile Ankara görüşmeleri resmî olarak ön koşulsuz ve ikili bir süreç olarak tanımlasa da Türkiye’nin Azerbaycan ile stratejik ittifakının Ankara’nın kararlarını kaçınılmaz biçimde etkilediğini belirtti.
İsmayıl da sınır meselesinin bölgesel güvenlikten ayrı ele alınamayacağını savundu. Ona göre kalıcı bir açılışa Ermenistan-Azerbaycan normalleşmesindeki ilerleme, ulaşım bağlantılarının yeniden kurulması ve güven artırıcı önlemler eşlik etmeli.
Türkiye, Karabağ savaşı sırasında Azerbaycan’a destek amacıyla Ermenistan sınırını 1993’te kapattı. Ankara uzun süredir Erivan ile ilişkilerdeki gelişmeleri Bakü ile Erivan arasındaki barış süreciyle bağlantılı değerlendiriyor.
Erivan daha hızlı ilerleme bekliyor
Normalleşme sürecinde buna rağmen somut adımlar atıldı. Doğrudan uçuşlar yeniden başladı, bazı pasaport sahipleri için vize kuralları kolaylaştırıldı ve Türkiye Mayıs 2026’da doğrudan ticaret belgelerine uygulanan bir kısıtlamayı kaldırdı. Türk yetkililer sınırın açılmasına yönelik teknik çalışmaların sürdüğünü bildirdi.
Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan 15 Ekim’de sürecin tam normalleşmenin “her an” gerçekleşebileceği bir olgunluğa ulaştığını söyledi. Mirzoyan, iki ülkenin neredeyse her gün temas hâlinde olduğunu belirterek sınırın Erivan’ın yeni bir özel temsilci atamasından önce açılabileceğini ifade etti.
Grigoryan ise yakın vadede ani bir atılım konusunda daha ihtiyatlı konuştu. Ermenistan-Azerbaycan barış sürecinin siyasi koşullarının ve Bakü’nün toprak iddialarına karşı anayasal güvence talebinin henüz çözülmediğini söyledi.
Analist, Ermenistan ile Azerbaycan arasında şimdiye kadar varılan mutabakatların barış anlaşmasının imzalanması için yeterli temel oluşturduğunu savundu. Bununla birlikte Azerbaycan’ın kaygılarını kabul etti ve Ermenistan’da planlanan anayasa değişikliklerinin Bakü tarafından olumlu değerlendirilebilecek hükümler içerebileceğini belirtti.
Grigoryan, bölgesel ve uluslararası koşulların değişebileceği gerekçesiyle barış sürecinin 2031’den önce tamamlanmasını beklediğini söyledi.
Rus askeri üssü ve ekonomik çıkarlar
Grigoryan’a göre Türkiye ile normalleşme, Ermenistan’daki Rus askeri üssünün gerekçesini zayıflatabilir ve üssün geleceğine ilişkin tartışmayı hızlandırabilir. Analist bunun bir hükümet kararı değil, kendi öngörüsü olduğunu özellikle belirtti.
Sınırın açılması Türkiye’nin Ermenistan’daki ekonomik ve siyasi rolünü artırabilir. Grigoryan, daha geniş bölgesel işbirliğine katkı sağlaması hâlinde bu değişimin Bakü’de bir tehdit olarak görülmemesi gerektiğini savundu.
İki uzman, kapalı kara sınırına rağmen Ermenistan-Türkiye ticaretinin hâlihazırda Gürcistan üzerinden sürdüğüne dikkat çekti. İsmayıl, doğrudan bağlantıların taşıma maliyetlerini düşürebileceğini, sınır ticareti ile sanayi işbirliğini destekleyebileceğini ve yeni lojistik güzergâhlar yaratabileceğini söyledi.
Ekonomik teşviklerin siyasi anlaşmazlıkları tek başına çözemeyeceğini belirten İsmayıl, müzakerelerle ticari hazırlıkların eş zamanlı ilerlemesi hâlinde normalleşmenin hızlanabileceğini ifade etti.
Uzmanlara göre sürecin başarısı somut sonuçlarla ölçülmeli: barış anlaşması, çalışan ulaşım hatları, düzenli ticaret ve sınır olaylarının güveni zedelemeden çözülmesini sağlayacak mekanizmalar. Sınırın açılması önemli bir eşik olacak, ancak normalleşmenin kalıcılığını sonraki adımlar belirleyecek.
İngilizce aslı: AZE.US.
