Son yıllarda Azerbaycan’ın Orta Asya ülkeleriyle ilişkileri yeni bir aşamaya girdi. Cumhuriyetimiz bu bölgeyle ve Türk dilli devletlerle sürekli olarak ilişkilerini geliştiriyor, iş birliğini yeni içeriklerle zenginleştiriyor. Son dönemde yüksek dinamizmiyle dikkat çeken ülkelerden biri de Türkmenistan. Bu ülkeyle artan iş birliği, kuşkusuz Orta Koridor projesinin hayata geçirilmesinde ülkemizin rolünü daha da güçlendiriyor.
Azertac, Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki ilişkilerin bağımsızlık yıllarına kısa bir bakış sunuyor.
Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki ilişkiler köklü bir geçmişe sahip. Azerbaycanlılar ve Türkmenler ortak köklere, kültüre ve tarihi geleneklere bağlıdır. Ayrıca iki halkı dil ve din birliği de bir araya getiriyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in sözleriyle: “Halklarımızı derin kardeşlik gelenekleri birleştiriyor ve bağımsızlık döneminde bu bağlar daha da güçlendi. Birçok alanda başarıyla iş birliği yapıyoruz. Bağımsız politika yürüten iki ülke güvenle geleceğe bakıyor. Aramızdaki tarihi bağlar, bugünkü ilişkilerimizin temelini oluşturuyor.”
Diplomatik ilişkiler 9 Haziran 1992’de kuruldu. O tarihten bu yana devlet başkanları düzeyinde birçok karşılıklı ziyaret gerçekleşti ve çeşitli alanlarda iş birliği anlaşmaları imzalandı. Azerbaycan ile Türkmenistan arasındaki yüksek düzeyli siyasi diyalog, karşılıklı saygı ve eşitlik ilkelerine dayanıyor. Devlet başkanlarının karşılıklı saygısı ve güncel siyasi konulardaki uyumlu yaklaşımlar ilişkilerin temelini oluşturuyor. Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov bu bağlamda şöyle dedi: “Bugün Türkmenistan ve Azerbaycan’ın dış politika, ekonomi, kültür ve insani alanlarda kapsamlı bir iş birliği gündemi vardır. İki tarafın gayretleri sayesinde ilişkilerimiz hedef odaklı, somut ve istikrarlı bir karakter taşıyor, iyi bir dinamizm sergiliyor. Bunun belirleyici unsuru, devlet başkanlarımız arasında tesis edilen en yüksek düzeydeki anlayış ve güvendir. Bu, ikili iş birliğine dair tüm konularda doğru ve zamanında kararlar alınmasını sağlıyor.”
Hazar bölgesinde bulunan Türkmenistan ve Azerbaycan, zengin enerji kaynaklarına sahip. İki ülke arasındaki iş birliğinin temel alanlarından biri doğal gaz ihracatıdır. 2021’de iki ülke, Hazar Denizi’ndeki Dostluk petrol sahasının ortak geliştirilmesine ilişkin anlaşma imzaladı. Bu anlaşma, enerji alanında yeni fırsatlar açtı ve aynı zamanda Hazar’ın hukuki statüsüne dair sorunların çözülmesinin ardından siyasi güvenin de sembolü oldu.
Ekonomik ilişkiler son yıllarda çok yönlü bir nitelik kazanmıştır. 2007’de kurulan Ortak Hükümetlerarası Komisyon bu alandaki iş birliğinin kurumsallaşmasını sağladı. 2024’te iki ülke arasındaki ticaret hacmi 383,7 milyon dolar oldu. Bunun 80,2 milyonu Azerbaycan’ın Türkmenistan’a ihracatına, 303,5 milyonu ise ithalata denk geliyor. Bu rakamlar, ekonomik iş birliğinin istikrarlı büyümesini gösteriyor. Bu yılın ilk beş ayında dış ticaret hacmi 118,5 milyon dolara ulaştı.
Jeopolitik istikrarsızlık ortamında, Doğu ile Batı arasındaki bağlantıyı taşımacılık ve lojistik sağlıyor. Bu bağlamda Hazar Denizi’nin önemi artıyor. Son yıllarda Bakü-Türkmenbaşı hattındaki konteyner taşımacılığı 2,9 kat artarak 2362 TEU’ya ulaştı.
Azerbaycan Milli Meclisi ile Türkmenistan Milli Geňeş Halk Maslahatı arasında imzalanan Mutabakat Zaptı, yasama organları düzeyinde iş birliğinin geliştiğini gösteriyor. Ayrıca her iki ülke de Türk Devletleri Teşkilatı’nın aktif üyeleridir. Örgüt çerçevesinde düzenlenen zirveler, gençlik programları ve ekonomik forumlar, Türk devletleri arasındaki birliği ve dayanışmayı güçlendiriyor.
Azerbaycan-Türkmenistan ilişkilerinde gözlemlenen dinamizm, karşılıklı ziyaretlerin mantıklı bir sonucudur. Bu ziyaretlerde yapılan açıklamalar ve imzalanan belgeler, iş birliğinin geniş perspektiflere sahip olduğunu ortaya koyuyor. Yaklaşık bir ay önce Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov’un Azerbaycan’a, özellikle Şuşa’ya yaptığı ziyaret bunun göstergesidir. Şuşa’da kendisine hediye edilen “Dostluk” adlı Karabağ atı, liderler arasındaki samimi ilişkilerin sembolü oldu. Bugün ise Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Gurbanguli Berdimuhamedov’un daveti üzerine Türkmenistan’ı ziyaret ediyor. Ziyaretin yoğun programı ve imzalanması planlanan belgeler, ilişkilerin geniş perspektiflere sahip olduğuna işaret ediyor.
Dolayısıyla, karşılıklı güven, stratejik ortaklık ve ortak değerler temelinde şekillenen Azerbaycan-Türkmenistan ilişkileri, hem ziyaretler hem de çok boyutlu iş birliği sayesinde yeni ufuklara açılıyor ve ikili ilişkileri daha yüksek bir seviyeye taşıyor.
